വിവാഹബന്ധം ദിവസങ്ങള്‍ മാത്രം? ജീവനാംശം ലഭിക്കാന്‍ സാധ്യതയുണ്ടോ?

പ്രതീകാത്മക ചിത്രം

വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം നല്‍കുന്ന സാമ്പത്തിക സഹായത്തെയാണ് സാധാരണയായി ജീവനാംശം അഥവാ അലിമണി എന്ന് പറയുന്നത്. വിവാഹബന്ധം അവസാനിച്ച ശേഷവും സാമ്പത്തികമായി ആശ്രിതനായ പങ്കാളിക്ക് മാന്യമായ ജീവിതനിലവാരം ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഇന്ത്യയില്‍ ജീവനാംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങള്‍ വിവാഹത്തിന്റെ സ്വഭാവവും മതവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നുണ്ട്.

ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമം 1955, മുസ്ലിം വനിതകളുടെ വിവാഹമോചന അവകാശ സംരക്ഷണ നിയമം 1986, ഇന്ത്യന്‍ ഡിവോഴ്‌സ് ആക്ട് 1869, സ്‌പെഷ്യല്‍ മാരേജ് ആക്ട് 1954 തുടങ്ങിയ നിയമങ്ങളാണ് വിവിധ സാഹചര്യങ്ങളില്‍ ബാധകമാകുന്നത്. എന്നാല്‍ ജീവനാംശം തീരുമാനിക്കുമ്പോള്‍ വിവാഹം എത്രകാലം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നത് മാത്രമല്ല കോടതി പരിഗണിക്കുന്നത്.

ഭര്‍ത്താവിന് മാത്രമല്ല ജീവനാംശ ബാധ്യത

പരമ്പരാഗതമായി വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം ഭര്‍ത്താവാണ് ഭാര്യയ്ക്ക് ജീവനാംശം നല്‍കേണ്ടത് എന്ന ധാരണയാണ് പൊതുവേയുള്ളത്. എന്നാല്‍ സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങള്‍ മാറിയതോടെ ഈ സമീപനത്തിലും മാറ്റമുണ്ടായി. ഭാര്യയ്ക്ക് കൂടുതല്‍ വരുമാനവും ഭര്‍ത്താവിന് സാമ്പത്തിക ആശ്രിതാവസ്ഥയുമാണെങ്കില്‍, ചില സാഹചര്യങ്ങളില്‍ ഭാര്യയും ഭര്‍ത്താവിന് സാമ്പത്തിക സഹായം നല്‍കേണ്ടിവരാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജീവനാംശം ഒരു ലിംഗത്തെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അവകാശമല്ല. ഓരോ കേസിലെയും സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളാണ് പ്രധാനമായും കോടതി പരിശോധിക്കുന്നത്.

എല്ലാവര്‍ക്കും ജീവനാംശം ലഭിക്കുമോ?

വിവാഹം വളരെ കുറച്ച് കാലം മാത്രമേ നീണ്ടുനിന്നിട്ടുള്ളൂ എന്ന കാരണത്താല്‍ മാത്രം ജീവനാംശം നിഷേധിക്കപ്പെടണമെന്നില്ല. രണ്ട് വര്‍ഷത്തില്‍ താഴെയുള്ള വിവാഹബന്ധങ്ങളിലും ചില സാഹചര്യങ്ങളില്‍ ജീവനാംശത്തിനായി കോടതിയെ സമീപിക്കാം. വിവാഹത്തിന്റെ ദൈര്‍ഘ്യം കോടതി പരിഗണിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളില്‍ ഒന്നായിരിക്കാം. എന്നാല്‍ ഒരു പങ്കാളിയുടെ വരുമാനം, പങ്കാളിയുടെ സാമ്പത്തിക ആശ്രിതാവസ്ഥ, വിവാഹകാലത്തെ ജീവിതനിലവാരം, ജോലി ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ്, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങള്‍ക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

Also Read: SIPയും മ്യൂച്വൽ ഫണ്ടും ഒരുപോലെയാണോ? പ്രധാന വ്യത്യാസങ്ങൾ, റിസ്കുകൾ, നിക്ഷേപ നേട്ടങ്ങൾ

ജീവനാംശം ശിക്ഷയല്ല

ജീവനാംശത്തെ ഒരു പങ്കാളിക്ക് നല്‍കുന്ന ശിക്ഷയായി കാണാനാകില്ല. വിവാഹബന്ധം അവസാനിച്ചതോടെ ഉണ്ടാകുന്ന സാമ്പത്തിക അസമത്വം പരിഹരിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. വിവാഹശേഷം ഒരു പങ്കാളി ജോലി ഉപേക്ഷിക്കുകയും മറ്റേ പങ്കാളി ഉയര്‍ന്ന വരുമാനം നേടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍, വിവാഹമോചനത്തിന് ശേഷം സാമ്പത്തികമായി ദുര്‍ബലമായ പങ്കാളിയുടെ അവസ്ഥ കോടതി പരിഗണിക്കും. വരുമാനത്തിലെ വ്യത്യാസം, വിവാഹകാലത്തെ ജീവിതനിലവാരം, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴില്‍ സാധ്യത തുടങ്ങിയവയെല്ലാം വിലയിരുത്തപ്പെടും. വിവാഹബന്ധത്തിലെ പെരുമാറ്റവും ചില കേസുകളില്‍ പരിഗണിക്കാമെങ്കിലും അത് മാത്രമായിരിക്കില്ല തീരുമാനം നിര്‍ണയിക്കുന്ന ഘടകം.

അസാധുവായ വിവാഹത്തിലും ജീവനാംശം ലഭിക്കുമോ?

വിവാഹം നിയമപരമായി അസാധുവാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടാല്‍ ജീവനാംശം ലഭിക്കില്ലെന്ന ധാരണയും പൂര്‍ണമായും ശരിയല്ല. ചില സാഹചര്യങ്ങളില്‍, വിവാഹം അസാധുവാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചാലും സാമ്പത്തികമായി ആശ്രിതനായ പങ്കാളിക്ക് സംരക്ഷണം നല്‍കാന്‍ കോടതിക്ക് അധികാരമുണ്ട്. ഹിന്ദു വിവാഹ നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകള്‍ പ്രകാരം അസാധുവായ വിവാഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസുകളിലും ഇടക്കാല ജീവനാംശവും സ്ഥിരം ജീവനാംശവും സംബന്ധിച്ച ആവശ്യങ്ങള്‍ കോടതി പരിഗണിക്കാം.

English Summary

A short marriage does not automatically rule out alimony after divorce. Indian courts consider factors such as income, financial dependence and the circumstances of both spouses. The duration of the marriage is only one factor in deciding maintenance.