ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ യാത്രകൾ ചെലവിനേക്കാൾ കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ നൽകുന്നത്, എങ്ങനെ?
ശരാശരി കണക്കിൽ, യാത്രയുടെ യഥാർത്ഥ ചെലവിനേക്കാൾ ഏകദേശം 45 ശതമാനം കുറവാണ് ഒരു യാത്രക്കാരൻ നൽകിയത്. ലളിതമായ കണക്കുകൂട്ടലിൽ, യാത്രക്കാരന് 100 രൂപ ചെലവായ ഒരു ടിക്കറ്റ് നൽകാൻ റെയിൽവേയ്ക്ക് ഏകദേശം 182 രൂപ ചെലവായി. ബാക്കി തുക മറ്റാരോ ആണ് നൽകുന്നത്. അത് എങ്ങനെ സന്തോഷ് നായർ 'നിങ്ങളുടെ ഇന്ത്യ' പംക്തിയിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു
ഒരു വെള്ളിയാഴ്ച രാത്രി, ദീർഘദൂര ട്രെയിനിന്റെ അൺറിസർവ്ഡ് കോച്ചിൽ, മൂന്നുപേർക്കിരിക്കാവുന്ന ബെഞ്ചിൽ അഞ്ച് പേരടങ്ങുന്ന ഒരു കുടുംബം തിങ്ങിഞെരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അച്ഛൻ കാൽമുട്ടുകൾക്കിടയിൽ ഒരു സ്റ്റീൽ ട്രങ്ക് പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അമ്മയുടെ മടിയിൽ ഒരു കുഞ്ഞും കാലിനടിയിൽ ചപ്പാത്തി നിറച്ച ഒരു തുണിസഞ്ചിയുമുണ്ട്. അവരുടെ മൂത്ത മകനായ പത്ത് വയസ്സുകാരൻ ജനലരികിൽ മൂക്ക് ചില്ലിൽ മുട്ടി ഇരിക്കുന്നു. പതിനൊന്ന് മണിക്കൂർ അകലെയുള്ള ഒരു ബന്ധുവിന്റെ കല്യാണത്തിന് പോകുകയാണ് അവർ; തങ്ങൾക്ക് ന്യായമെന്ന് തോന്നിയ ഒരു തുകയ്ക്ക് അന്ന് രാവിലെയാണ് അവർ ടിക്കറ്റുകൾ എടുത്തത്. തങ്ങളുടെ യാത്രയുടെ യഥാർത്ഥ ചെലവിന്റെ പകുതിയിൽ അല്പം കൂടുതലുള്ള തുക മാത്രമാണ് തങ്ങൾ നൽകിയതെന്ന് അവരിൽ ഒരാൾ പോലും അറിയുന്നില്ല.
ഒരു ടിക്കറ്റ് സാധാരണ ബിൽ പോലെ തോന്നാം, എന്നാൽ നമുക്ക് ലഭിക്കുന്നതിന്റെ ചെലവിനേക്കാൾ കുറഞ്ഞ തുകയാണ് നമ്മൾ നൽകുന്നതെന്നറിയാതെ അടയ്ക്കുന്ന ചുരുക്കം ചില ബില്ലുകളിൽ ഒന്നാണിത്. 2023-24-ൽ യാത്രക്കാരെ കൊണ്ടുപോകുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയ്ക്ക് വന്ന ചെലവ്, അവർ ഈടാക്കിയ നിരക്കുകളേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലായിരുന്നു. റെയിൽവേയുടെ കണക്കുകളിൽ ‘സബ്സിഡി’ എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഈ വ്യത്യാസം 60,466 കോടി രൂപയായാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടത്. ശരാശരി കണക്കിൽ, യാത്രയുടെ യഥാർത്ഥ ചെലവിനേക്കാൾ ഏകദേശം 45 ശതമാനം കുറവാണ് ഒരു യാത്രക്കാരൻ നൽകിയത്. ലളിതമായ കണക്കുകൂട്ടലിൽ, യാത്രക്കാരന് 100 രൂപ ചെലവായ ഒരു ടിക്കറ്റ് നൽകാൻ റെയിൽവേയ്ക്ക് ഏകദേശം 182 രൂപ ചെലവായി. ബാക്കി തുക മറ്റാരോ ആണ് നൽകുന്നത്.
ഇത് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനമാണെന്നറിയാൻ ഈ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങാം. വർഷത്തിൽ 720 കോടിയിലധികം യാത്രക്കാരെയാണ് ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ കൊണ്ടുപോകുന്നത്; ഭൂമിയിലെ ജനസംഖ്യയോളം വരുന്ന യാത്രകളാണിവ, പല കുടുംബങ്ങൾക്കും താങ്ങാനാവുന്ന ഏക ദീർഘദൂര യാത്രയും ഇതായിരിക്കും. ആ യാത്രകളുടെ സ്വഭാവം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഏകദേശം 70 ശതമാനം കോച്ചുകളും, 78 ശതമാനത്തോളം സീറ്റുകളും നോൺ-എസി (Non-AC) ആണ്. 2024-25-ൽ, ഏകദേശം 651 കോടി യാത്രക്കാർ ജനറൽ അല്ലെങ്കിൽ അൺറിസർവ്ഡ് ടിക്കറ്റുകളിലാണ് യാത്ര ചെയ്തത്. അതുകൊണ്ട് മിക്ക യാത്രകളും ഏറ്റവും ലളിതവും വിലകുറഞ്ഞതുമായ ക്ലാസ്സിലാണ് നടക്കുന്നത്; മറ്റു മാർഗ്ഗങ്ങൾ അധികമില്ലാത്ത സാധാരണക്കാരാണ് ഈ യാത്രക്കാർ. മറ്റൊരു ജില്ലയിലെ പരീക്ഷയ്ക്ക് പോകുന്ന വിദ്യാർത്ഥി, ഉത്സവത്തിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന തൊഴിലാളി, കല്യാണത്തിന് പോകുന്ന കുടുംബം—എല്ലാവരും ചെലവിനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കാത്ത ഒരു നിരക്കിലാണ് യാത്ര ചെയ്യുന്നത്.
ഈ വ്യത്യാസം ആരാണ് നികത്തുന്നത്? റെയിൽവേ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ വളരെക്കാലമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് ചരക്കുനീക്കത്തെയാണ് (Freight). കൽക്കരി, ധാന്യങ്ങൾ, സിമന്റ്, ഉരുക്ക് എന്നിവ കൊണ്ടുപോകുന്ന ട്രെയിനുകൾക്ക് അവയ്ക്ക് വരുന്ന ചെലവിനേക്കാൾ കൂടുതൽ വരുമാനം ലഭിക്കുന്നുണ്ട്; ഈ മിച്ചവരുമാനമാണ് യാത്രാ ചെലവുകൾ നികത്താൻ സഹായിക്കുന്നതെന്നാണ് പൊതുവായ ധാരണ. ആ ധാരണ ശരിയാണെങ്കിൽ, അതേ ട്രാക്കിലൂടെ പോകുന്ന ഒരു കൽക്കരി വാഗൺ ആണ് ഒരു വിലകുറഞ്ഞ ടിക്കറ്റിനെ സഹായിക്കുന്നത്. അതൊരു കണക്കിലെ പിഴവല്ല. ഭാരമേറിയ സാധനങ്ങളുടെ നീക്കത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വരുമാനം സാധാരണക്കാരുടെ യാത്രയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു രീതിയാണത്.
ആ തീരുമാനം വിവേകപൂർണ്ണമാണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ചിന്താശീലരായ ആളുകൾക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ട്, ഇരുപക്ഷത്തിനും പറയാനായി കാര്യങ്ങളുണ്ട്. കുറഞ്ഞ നിരക്കുകളെ അനുകൂലിക്കുന്നവർ പറയുന്നത് റെയിൽവേ ഒരു പൊതുസേവനമാണെന്നാണ്. അത് ഗ്രാമങ്ങളെ നഗരങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, തൊഴിലാളികളെ നാട്ടിലെത്തിക്കുന്നു, പരീക്ഷകൾക്ക് വിദ്യാർത്ഥികളെ കൊണ്ടുപോകുന്നു; പൂർണ്ണ ചെലവ് ഈടാക്കുന്ന നിരക്ക് ഏറ്റവും ആവശ്യമുള്ളവരിൽ നിന്ന് ഇതിനെ അകറ്റും. പാവപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് ലാഭമുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു റെയിൽവേ താൻ എന്തിനാണ് നിലനിൽക്കുന്നതെന്ന് മറന്നുവെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്. സബ്സിഡിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെടുന്നവർ മറ്റൊരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. യാത്രാ ട്രെയിനുകൾ നഷ്ടത്തിൽ ഓടുമ്പോൾ, പുതിയ ട്രാക്കുകൾക്കും സുരക്ഷിതമായ സിഗ്നലുകൾക്കും കൂടുതൽ കോച്ചുകൾക്കുമായി ചെലവഴിക്കാൻ പണം കുറയുന്നു; ആവശ്യകത കൂടുതലും ലഭ്യത കുറവും നിരക്കുകൾ താഴ്ന്നതുമായിരിക്കുമ്പോൾ യാത്രക്കാർ അനുഭവിക്കുന്ന തിരക്കിന്റെ ഒരു കാരണം ഇതാണ്. യാത്രക്കാരുടെ ചെലവ് നികത്താൻ ചരക്കുനീക്കത്തിന് കൂടുതൽ നിരക്ക് ഈടാക്കിയാൽ സാധനങ്ങൾക്ക് വില കൂടും, അത് ചരക്കുകൾ ട്രക്കുകളിലേക്ക് മാറാൻ കാരണമായേക്കാം; ഇത് വിലകുറഞ്ഞ സീറ്റിന് പണം നൽകുന്ന സംവിധാനത്തെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തും.
രണ്ട് വാദങ്ങളും വിഡ്ഢിത്തമല്ല; സബ്സിഡിയെ സ്നേഹിക്കണമോ വെറുക്കണമോ എന്നതല്ല സത്യസന്ധമായ ചോദ്യം. ആ പണം ആവശ്യമുള്ളവരിലേക്ക് എത്തുന്നുണ്ടോ എന്നതും, യാത്രക്കാരെ സുഖകരമായി കൊണ്ടുപോകാൻ തക്ക വേഗത്തിൽ റെയിൽവേ വളരുന്നുണ്ടോ എന്നതുമാണ്. ഈ സംവാദത്തിലെ നിശ്ശബ്ദമായ ഒരു സത്യം, വിലകുറഞ്ഞ യാത്രയും തിരക്കേറിയ യാത്രയും പലപ്പോഴും ഒരേ വേരിൽ നിന്നാണ് വളരുന്നത് എന്നതാണ്. ഒരു കുടുംബത്തെ കല്യാണത്തിന് എത്തിക്കുന്ന കുറഞ്ഞ നിരക്ക് തന്നെയാണ് കോച്ചിൽ ഇത്രയധികം തിരക്കുണ്ടാകാനുള്ള ഒരു കാരണവും.
നിരക്ക് സംവാദത്തിൽ അപൂർവ്വമായേ കടന്നുവരുന്ന മറ്റൊരു കാര്യം കൂടിയുണ്ട്. ദീർഘദൂരത്തേക്ക് ധാരാളം ആളുകളെ കൊണ്ടുപോകുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും കാര്യക്ഷമമായ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൊന്നാണ് റെയിൽവേ. നിറയെ ആളുകളുള്ള ഒരു ട്രെയിൻ, റോഡിലെ ഒരു ലെയ്നിനേക്കാൾ വീതിയില്ലാത്ത ട്രാക്കിലൂടെ ആയിരക്കണക്കിന് യാത്രക്കാരെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. കൂടുതൽ ആളുകൾ ട്രെയിനിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ കുറച്ചുപേരേ റോഡ് ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളൂ; വാഹനങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ ഗതാഗതക്കുരുക്കും മലിനീകരണവും അപകടങ്ങളും കുറയുന്നു. റെയിൽവേയുടെ യഥാർത്ഥ കണക്കുകൾ തയ്യാറാക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, മറ്റുള്ളവർക്കായി റെയിൽവേ ലാഭിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളും അതിൽ ഉൾപ്പെടും; കണക്കുപുസ്തകത്തിൽ എഴുതിച്ചേർക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ള കാര്യമാണത്.
ഒടുവിൽ, ജനലരികിലിരുന്ന ആ കുട്ടി നെറ്റി ചില്ലിൽ ചായ്ച്ച് ഉറങ്ങിപ്പോയി; ബന്ധുവിന്റെ നാട്ടിൽ ട്രെയിൻ വേഗത കുറച്ചപ്പോഴാണ് അവൻ ഉണർന്നത്. ടിക്കറ്റിന് എത്ര ചെലവായി എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചില്ല. ആരും ചോദിക്കാറില്ല.
നിങ്ങളുടെ യാത്രയ്ക്ക് മറ്റാരെങ്കിലും സഹായിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ ആരുടെ യാത്രയ്ക്കാണ് സഹായിക്കുന്നത്?