വിൽക്കാൻ വെച്ചിരുന്ന വീട്

ഭാഗം ഒന്ന്: മൂന്നാമത്തെ കസേര

മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമത്തിലുള്ള ഗോവിന്ദൻ നായരുടെ വീടിന്റെ വരാന്തയിൽ മൂന്ന് കസേരകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. രണ്ടെണ്ണം മരം കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയവയായിരുന്നു. മൂന്നാമത്തേത് കാലിനടുത്ത് പൊട്ടലുള്ള വിലകുറഞ്ഞ ഒരു പ്ലാസ്റ്റിക് കസേര. കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കായിട്ടായിരുന്നു മരക്കസേരകൾ കരുതിയിരുന്നത്, സന്ദർശകർക്കായിരുന്നു പ്ലാസ്റ്റിക് കസേര. എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ 12 വർഷമായി ഒരു സന്ദർശകനും ആ പ്ലാസ്റ്റിക് കസേരയിൽ ഇരുന്നിട്ടില്ല. എന്നാൽ എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരം ഗോവിന്ദൻ നായർ തന്നെയാണ് അതിൽ ഇരിക്കും.

ഗോവിന്ദൻ്റെ ഭാര്യ ദേവകി പലപ്പോഴും ചോദിക്കും, “നല്ല കസേരയിലിരിക്കാതെ നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് ആ പൊട്ടിയ കസേരയിൽ പോയിരിക്കുന്നത്?”

ഗോവിന്ദൻ ഒരു ചെറു പുഞ്ചിരിയോടെ “നല്ല കസേരയിലിരുന്നതുകൊണ്ട് ഒരാളും നല്ലവനാകുന്നില്ല.”
“പൊട്ടിയ കസേരയിലിരുന്നതുകൊണ്ട് വലിയ ആളാകുകയുമില്ല,” ദേവകി മറുപടി പറയും.

ഇത് കേട്ട് പരസ്പരം ചിരിക്കും. അതൊരു ചെറിയ തമാശ മാത്രമായിരുന്നു, എങ്കിലും രണ്ടുപേർ ഒരുമിച്ച് വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് കടന്ന ഒരു വീട്ടിൽ, ഒരു ചെറിയ തമാശ പോലും ആ വൈകുന്നേരത്തെ മനോഹരമാക്കാൻ ധാരാളമായിരുന്നു.

ആ വീടിന് ഓടുമേഞ്ഞ മേൽക്കൂരയും തണൽമരങ്ങളും മരത്തൂണുകളും മുന്നിൽ വലിയൊരു മാവും പിന്നിൽ ഏഴ് തെങ്ങുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ അവിടെ എട്ട് തെങ്ങുകളുണ്ടായിരുന്നു. അഞ്ചു വർഷം മുമ്പുണ്ടായ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റിൽ അതിലൊന്ന് വീണുപോയി. അത് പെട്ടെന്ന് എടുത്തുമാറ്റാൻ ഗോവിന്ദൻ തയ്യാറായില്ല.

“വീണ മരത്തിന് പോലും സ്വന്തം വീട്ടിൽ കുറെ ദിവസങ്ങൾ കൂടി നിൽക്കാൻ അനുവാദമുണ്ടാകണം,” ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞു. “അങ്ങനെയെങ്കിൽ, അതിന്റെ അടിയിൽ ജീവിക്കുന്ന പാമ്പുകളോടും നമ്മുടെ വീടിന്റെ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കണമെന്ന് കൂടി പറഞ്ഞേക്കൂ,” എന്നായിരുന്നു ദേവകിയുടെ മറുപടി.

ഇരുവർക്കും രണ്ട് മക്കളുണുള്ളത്. മൂത്തമകൻ വിനോദ് ബെംഗളൂരുവിൽ ഒരു എൻജിനീയറാണ്. നല്ലൊരു ജോലിയും ഭാര്യയും രണ്ട് കുട്ടികളുമടങ്ങുന്ന തിരക്കുപിടിച്ച ജീവിതം നയിക്കുന്നു. ഇളയ മകൻ അനിൽ ദുബായിൽ ചെറിയൊരു ബിസിനസ്സ് നടത്തിവരുന്നു. രണ്ട് മക്കളും വിജയം കൈവരിച്ചവരാണ്, ഗ്രാമത്തിലുള്ളവരെല്ലാം അങ്ങനെയാണ് പറഞ്ഞിരുന്നത്.

“ഗോവിന്ദേട്ടാ, നിങ്ങൾ ഭാഗ്യവാനാണ്,” അയൽക്കാർ പലപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തോട് പറയും. “ഒരു മകൻ ബെംഗളൂരുവിൽ, മറ്റൊന്ന് ദുബായിൽ. ഒരു അച്ഛന് ഇതിൽക്കൂടുതൽ എന്ത് വേണം?”

ഗോവിന്ദൻ പതിവുപോലെ പുഞ്ചിരിക്കും. മക്കൾ ദൂരേക്ക് മാറി താമസിക്കുന്നത് ഒരു മാതാപിതാക്കളുടെ വിജയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ തെളിവായി കണക്കാക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും മനസ്സിലായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും അദ്ദേഹം ആരോടും അത് ചോദിച്ചില്ല.

ഒരു ദിവസം രാവിലെ വിനോദ് വിളിച്ചു. “അച്ഛാ, എനിക്ക് പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു കാര്യം സംസാരിക്കാനുണ്ട്.”
ഗോവിന്ദൻ പത്രം മടക്കിവെച്ചു.
“പറയൂ.”
“വീടിനെക്കുറിച്ചാണ്.”
“ഏത് വീട്?”
“കേരളത്തിലെ നമ്മുടെ വീട് തന്നെ, അച്ഛാ.”

ഗോവിന്ദൻ ചുറ്റും നോക്കി. വിനോദ് ജനിച്ചതും, ആദ്യമായി കാലുവെച്ചതും, സൈക്കിളിൽ നിന്ന് വീണതും, എണ്ണമറ്റ പനിച്ചൂടുകളിൽ ദേവകി ഉറക്കമൊഴിച്ച് കാവലിരുന്നതുമായ വീടാണ്. ഇപ്പോൾ അത് വെറുമൊരു ‘കേരളത്തിലെ വീട്’ എന്ന് വിളിക്കേണ്ടി വന്നിരിക്കുന്നു.

“അതിന് എന്തുപറ്റി?” ഗോവിന്ദൻ ചോദിച്ചു.
“ഒന്നുമില്ല, അതാണ് പ്രശ്നം. വീടിന് പഴക്കം വരുന്നു. മേൽക്കൂര ചോരുന്നു, ചുമരുകൾക്ക് അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ വേണം, നിങ്ങളും അമ്മയും മാത്രമാണ് അവിടെ ഒറ്റയ്ക്ക് താമസിക്കുന്നത്. ഞാനും അനിലും കൂടി സംസാരിച്ചു. ആ വീട് വിൽക്കുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് ഞങ്ങൾ കരുതുന്നു.”

ഗോവിന്ദൻ മുറ്റത്തെ മാവിലേക്ക് നോക്കി.
“എന്തിന്?”
“ഇത്രയും വലിയൊരു വീട് നിലനിർത്തുന്നതിൽ അർത്ഥമില്ലാത്തതുകൊണ്ട്. അച്ഛനും അമ്മയും വന്ന് ഞങ്ങളോടൊപ്പം ബെംഗളൂരുവിൽ താമസിക്കാമല്ലോ.”
“അവിടെ താമസിക്കാൻ സൗകര്യമുണ്ടോ?”
“തീർച്ചയായും.”
“എത്രത്തോളം?”
“മൂന്ന് ബെഡ്റൂമുകൾ.”
“ഒന്ന് നിങ്ങൾക്ക്, ഒന്ന് കുട്ടികൾക്ക്, പിന്നെ മൂന്നാമത്തേതോ?”
“അത് ഗെസ്റ്റ് റൂം.”
“അപ്പോൾ ഞാനും നിൻ്റെ അമ്മയും അതിഥികളായിരിക്കുമോ?”

അവിടെ കുറച്ചുനേരം നിശബ്ദത തങ്ങിനിന്നു.

“അച്ഛാ, നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് എപ്പോഴും കാര്യങ്ങളെല്ലാം തെറ്റായ രീതിയിൽ എടുക്കുന്നത്?”
“ആ മുറിയുടെ പേര് എന്താണെന്ന് ഞാൻ ചോദിച്ചതേയുള്ളൂ.”
“നിങ്ങളോട് സംസാരിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടായി മാറുകയാണ്.”
ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട്. “എങ്കിൽ രാവിലെ തന്നെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാതിരിക്കൂ.”

വിനോദ് ഫോൺ കട്ട് ചെയ്തു.

അടുക്കളയിൽ നിന്ന് ആ സംഭാഷണത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ദേവകി കേട്ടിരുന്നു. അവൾ രണ്ട് കപ്പ് ചായയുമായി വരാന്തപ്പടിയിൽ വന്നിരുന്നു.

“അവൻ എന്താ പറഞ്ഞത്?”
“അവൻ വീട് വിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”
“എന്തിന്?”
“നമ്മൾ അവനൊപ്പം വന്ന് താമസിക്കണമെന്ന്.”
“അത് നല്ലതാണല്ലോ. നമുക്ക് കുട്ടികളുടെ അടുത്തു കഴിയാമല്ലോ.”

ഗോവിന്ദൻ ദേവകിയെ നോക്കി. “നിനക്ക് പോകാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ടോ?”
ദേവകി ഉടൻ മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
“പോകണമെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞില്ലല്ലോ.”
“നീ പറഞ്ഞത് നല്ലതാണെന്നാണ്.”
“ഒരുകാര്യം നമ്മെ സന്തോഷിപ്പിച്ചില്ലെങ്കിലും അത് നല്ലതായിരിക്കാമല്ലോ.”

ഗോവിന്ദൻ ചായ കുടിച്ചു.

“നിനക്ക് ബെംഗളൂരു ഇഷ്ടമല്ലേ?”
“ബെംഗളൂരുവോട് എനിക്ക് എന്ത് വിരോധമാണുളളത്? പക്ഷേ രാവിലെ എനിക്ക് ആരോട് സംസാരിക്കാൻ കഴിയും? അടുത്ത വീട്ടിലെ ലക്ഷ്മി? അമ്പലത്തിലെ രാധ? പച്ചക്കറി വാങ്ങാൻ വരുന്ന ജാനകി? ഇവരെ എല്ലാവരെയും ഞാൻ എന്റെ സ്യൂട്ട്കേസിൽ അടക്കം ചെയ്യട്ടെയോ?”
“നീ എന്നോട് സംസാരിക്കാമല്ലോ.”
“ഞാൻ നിങ്ങളോട് സംസാരിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ. നിങ്ങളാകട്ടെ കാര്യമായി ശ്രദ്ധിക്കാറുമില്ല.”

ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചു.

ദേവകി അടുക്കള ഭാഗത്തേക്ക് നോക്കി.
“വീട് വിൽക്കുന്ന കാര്യം തീരുമാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അവർക്ക് നമ്മളോട് ഒന്ന് ചോദിക്കാമായിരുന്നു.”
“അവർ എന്നോടും ചോദിച്ചില്ല.”
“അവർ നിങ്ങളെ വിളിച്ചല്ലോ.”
“അതൊരു ചർച്ചയായിരുന്നില്ല ദേവകി. അതൊരു അറിയിപ്പായിരുന്നു.”

അന്ന് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് ദുബായിൽ നിന്ന് അനിൽ വിളിച്ചു.
“അച്ഛാ, വിനോദ് ഏട്ടൻ പറഞ്ഞു നിങ്ങൾ വിഷമത്തിലാണെന്ന്.”
“ഞാൻ വിഷമത്തിലൊന്നുമല്ല.”
“പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ സമ്മതിക്കാത്തത്?”
“നീയും വീട് വിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടോ?”
“അച്ഛാ, ഇത് പണത്തിന്റെ കാര്യമല്ല.”
ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചു. “പണത്തിന്റെ കാര്യമല്ല എന്ന് ആരെങ്കിലും പറയുമ്പോൾ, ആ പണം സാധാരണയായി എവിടെയെങ്കിലും അടുത്തുകൂടി തന്നെയുണ്ടാകും.”
അനിലും ചിരിച്ചു. ” അച്ഛാ നിങ്ങൾ മാറിയിട്ടില്ല.”
“നീയും മാറിയിട്ടില്ല. ചെറുപ്പത്തിൽ നീ എങ്കിലും എന്തെങ്കിലും പൊട്ടിച്ചാൽ ആദ്യം പറയുക, ‘അച്ഛാ, ദേഷ്യപ്പെടില്ല എന്ന് സത്യം ചെയ്യൂ’ എന്നായിരിക്കും.”
“ദയവായി ഒന്ന് കേൾക്കൂ. വീടിന് അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ ആവശ്യമാണ്. വസ്തുവിന്റെ വിലയും നല്ലതാണ്. പണം നിക്ഷേപിച്ചാൽ എല്ലാവരുടെയും ജീവിതം എളുപ്പമാകും.”
“വിറ്റാൽ എത്ര കിട്ടും?”
അനിൽ ഒരു തുക പറഞ്ഞു.

അതൊരു വലിയ തുകയായിരുന്നു. വിനോദിന്റെ കുട്ടികളുടെ പഠനച്ചെലവുകൾ, ഭവന വായ്പ, മറ്റ് ചെലവുകൾ എന്നിവയെല്ലാം വിനോദിനുണ്ടെന്ന് ഗോവിന്ദനറിയാം. അനിലും അടുത്തിടെ തന്റെ ബിസിനസ്സ് വ്യാപിപ്പിച്ചിരുന്നു. ആ പണം അവർക്ക് രണ്ടുപേർക്കും സഹായകരമാകും.
“അച്ഛാ, നിങ്ങൾ കേൾക്കുന്നുണ്ടോ?”
“ഉണ്ട്.”
“പിന്നെ എന്താണ് നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം?”
“ഒന്നുകൂടി പറയൂ അനിൽ, ചെറുപ്പത്തിൽ നിനക്ക് പനി വന്നപ്പോൾ അമ്മ എന്താണ് ചെയ്തത്?”
“അമ്മ എന്റെ അരികിലിരുന്നു.”
“എത്ര നേരം?”
“എനിക്ക് സുഖമാകുന്നതുവരെ.”
“ഒരു രോഗിയായ കുട്ടിയുടെ അരികിലിരുന്ന് അവൾ സമയം പാഴാക്കുകയാണെന്ന് ആരോടെങ്കിലും പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലോ?”
“അച്ഛാ, ഇതിന് വീട് വിൽക്കുന്നതുമായി എന്ത് ബന്ധം?”
ഗോവിന്ദൻ നിശബ്ദനായി.
“ഒരുപക്ഷേ ഒന്നുമുണ്ടാകില്ല,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

അന്ന് വൈകുന്നേരം അയൽക്കാരനും പഴയ സുഹൃത്തുമായ കൃഷ്ണൻ വന്നു. ഗ്രാമത്തിൽ നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം, അതിൽ ഉൾപ്പെട്ട ആളുകൾ അറിയുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ കൃഷ്ണൻ അറിയാറുണ്ടായിരുന്നു.
“നിങ്ങൾ വീട് വിൽക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടു.”
“നിങ്ങളോട് ആരാണ് പറഞ്ഞത്?”
“റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് ഏജന്റ് എന്റെ അനന്തരവനാണ്.”
ഗോവിന്ദൻ നെടുവീർപ്പിട്ടു.
“വിൽക്കൂ,” കൃഷ്ണൻ ഉപദേശിച്ചു. “ഇത്രയും വലിയൊരു സ്ഥലം എന്തിനാണ് പരിപാലിക്കുന്നത്? നിങ്ങളുടെ മക്കൾ നല്ല നിലയിലുണ്ട്. പോയി നിങ്ങളുടെ വാർദ്ധക്യം ആസ്വദിക്കൂ.”
“കൃഷ്ണാ, നിങ്ങൾക്ക് എത്ര കുട്ടികളുണ്ട്?”
“മൂന്ന് പേർ.”
“അവർ എവിടെയാണ്?”
“കൊച്ചി, ചെന്നൈ, പിന്നെ അമേരിക്കയിൽ.”
“പിന്നെ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ വീട് വിൽക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?”
“എന്റെ ഭാര്യ സമ്മതിക്കില്ല.”
“എന്നിട്ട് നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് വേണം?”
കൃഷ്ണൻ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി. “അതുകൊണ്ട് എന്ത് വ്യത്യാസമാണ് വരുന്നത്?”
ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചു. “അപ്പോൾ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഭാര്യയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരമാണ് വീട്ടിൽ ജീവിക്കുന്നത്, എന്നാൽ എന്റെ വീട് എന്റെ മക്കളുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം വിൽക്കണമെന്ന് നിങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നു, അല്ലേ?”
“ഞാൻ ഒരു ഉപദേശം നൽകിയതേയുള്ളൂ.”
“അതാണ് ഉപദേശങ്ങളുടെ പ്രശ്നം. അത് നൽകുന്ന വ്യക്തി പലപ്പോഴും അത് അനുസരിക്കപ്പെടണം എന്ന് കരുതുന്നു.”
കൃഷ്ണൻ എഴുന്നേറ്റു.
“നിങ്ങളോട് സംസാരിക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.”
“അതാണ് ഇന്നൊക്കെ എല്ലാവരും എന്നോട് പറയുന്നത്.”
അവർ ചിരിക്കുകയും ചായ കുടിക്കുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ അന്ന് രാത്രി ഗോവിന്ദന് ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
മഴ പെയ്യാൻ തുടങ്ങി. മേൽക്കൂരയിലെ ഒരു ചോർച്ചയിലൂടെ വെള്ളം ഇറ്റിറ്റായി അകത്തേക്ക് വീണു.

ദേവകി എഴുന്നേറ്റ് അതിനടിയിൽ ഒരു സ്റ്റീൽ പാത്രം വെച്ചു.
“വീണ്ടും,” അവൾ പറഞ്ഞു. “നമ്മൾ ഇത് ശരിയാക്കണം.”
“ഞാൻ നാളെ ആരെെയെങ്കിലും വിളിക്കാം.”
അവൾ കിടക്കയിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയി.

കുറച്ചു സമയത്തിന് ശേഷം അവൾ ചോദിച്ചു, “നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് വീട് വിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തത്?”
“എന്റെ അച്ഛൻ പണിതത് കൊണ്ടാണ്.”
“എനിക്കതറിയാം.”
“എന്റെ അമ്മ ഇവിടെയാണ് ജീവിച്ചത്.”
“അതും എനിക്കറിയാം.”
“കുട്ടികൾ വളർന്നത് ഇവിടെയാണ്.”
“ഓർമ്മയുണ്ട്. ഞാനും ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.”
ഗോവിന്ദൻ അവളുടെ നേരെ തിരിഞ്ഞു.

ദേവകി പതുക്കെ പറഞ്ഞു.
“എന്നാൽ നിങ്ങൾക്ക് അറിയാത്ത ഒരു കാര്യമുണ്ട്. ഞാൻ ഒരു പുതിയ വധുവായി ഇവിടെ വന്നപ്പോൾ, ഈ വീട്ടിലെ ഒന്നും എന്റേതായിരുന്നില്ല. ഫർണിച്ചറോ അടുക്കളയോ ചുമരിലെ ഫ്രെയിമുകൾ പോലും എന്റേതായിരുന്നില്ല. എല്ലാം നിങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിന്റേതായിരുന്നു. നിങ്ങളുടെ അമ്മ നല്ലവളായിരുന്നു, എങ്കിലും അത് അവരുടെ വീടായിരുന്നു. പതുക്കെ പതുക്കെ ഞാൻ എനിക്കായി ചെറിയൊരു ഇടം കണ്ടെത്തി. ഞാൻ അടുക്കള മാറ്റിപ്പണിതു. തുളസിനട്ടു. നമ്മുടെ കുട്ടികളെ വളർത്തി. നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് അസുഖം വന്നപ്പോൾ ഞാൻ അവരെ നോക്കി. ഈ വീട് ഒരു യഥാർത്ഥ വീടാക്കി മാറ്റാൻ ഞാൻ എന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ മാറ്റിവെച്ചു.”
ഗോവിന്ദൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു.

“തുടർന്ന് കുട്ടികൾ വളർന്നു വലുതായി പുറത്തുപോയി. നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കൾ നമ്മെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞു. ഒടുവിൽ ഇത്രയും വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഈ വീട് എന്റേതുകൂടിയാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നാൻ തുടങ്ങി.”
അവളുടെ ശബ്ദം പതുക്കെയായി.
“കൃത്യം ആ തോന്നൽ എനിക്ക് ഉണ്ടാകുമ്പോൾ തന്നെ മക്കൾക്ക് ഈ വീട് വിൽക്കണമെന്ന് തോന്നിയിരിക്കുന്നു.”

ഗോവിന്ദൻ അവളുടെ കൈ എടുത്തുപിടിച്ചു.
ദേവകി പുഞ്ചിരിച്ചു. “ഇത്രയും വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് എന്റെ കൈ പിടിക്കുന്നത്?”
“ഇതും എന്റേതാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കുകയാണ്.”
“അല്ല,” അവൾ പറഞ്ഞു. “ഈ കൈ എന്റേതാണ്. നിങ്ങൾക്ക് പിടിക്കാൻ മാത്രമുള്ള അനുവാദമേ ഉള്ളൂ.”
അവർ ഇരുട്ടിലിരുന്ന് ചിരിച്ചു.

അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ ഗോവിന്ദൻ വിനോദിനെ വിളിച്ചു.
“അടുത്ത വെള്ളിയാഴ്ച വീട്ടിലേക്ക് വാ. അനിലിനെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വരിക.”
“അച്ഛാ, വിൽക്കാൻ നിങ്ങൾ സമ്മതിച്ചോ?”
“ആദ്യം വാ. നമുക്ക് സംസാരിക്കാം.”
“കുട്ടികളെയും കൂട്ടണോ?”
“അതെ. എല്ലാവരെയും കൂട്ടി വാ.”
“എന്തിന്?”
“എനിക്ക് അവർക്ക് വീട് കാണിച്ചു കൊടുക്കണം.”
“അവർ അത് മുമ്പ് കണ്ടിട്ടുള്ളതാണല്ലോ.”
“ഉണ്ട്. പക്ഷേ അവർക്ക് അത് ശരിക്കും കാണാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകില്ല.”

അടുത്ത വെള്ളിയാഴ്ച രണ്ട് മക്കളും അവരുടെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം എത്തിച്ചേർന്നു.
വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആ വീട് ബഹളമയമായി മാറി. കുട്ടികൾ മുറികളിലൂടെ ഓടിക്കളിച്ചു. ഇരുപത് പേർക്കുള്ള ഭക്ഷണം ദേവകി പാചകം ചെയ്തു. വിനോദ് ഓഫീസിൽ നിന്നുള്ള കോളുകൾക്ക് മറുപടി നൽകി. അനിൽ കാറിൽ നിന്ന് ബാഗുകൾ ഇറക്കിവെച്ചു.
ഗോവിന്ദൻ വരാന്തയിൽ ഇരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊച്ചുമകൾ അനന്യ വന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിലിരുന്നു.

“അപ്പൂപ്പാ, ഈ വീടിന് വളരെ പഴക്കമുണ്ട്, അല്ലേ?”
“അതെ.”
“എന്തുകൊണ്ടാണ് വൈഫൈ ഇത്ര പതുക്കെ കിട്ടുന്നത്?”
“കാരണം ഈ വീട് ഒരിക്കലും തിരക്കു കൂട്ടാറില്ല.”
അനന്യ ചിരിച്ചു.
“അപ്പൂപ്പാ, നിങ്ങൾ തമാശക്കാരനാണ്.”
“എന്നോട് ഒന്ന് പറയൂ. നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കളിപ്പാട്ടം പഴകിയാൽ നീ എന്ത് ചെയ്യും?”
“ഞാനത് സൂക്ഷിക്കും.”
“അത് പൊട്ടിപ്പോയാലോ?”
“ഞാനത് നന്നാക്കും.”
“അത് വിൽക്കാൻ ആരോടെങ്കിലും ആവശ്യപ്പെട്ടാലോ?”
“ഞാനത് എന്തിന് വിൽക്കണം? അതന്റെയല്ലേ.”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.

അതുസമയത്ത് വിനോദ് പുറത്തേക്ക് വന്നു.
“അച്ഛാ, പ്രോപ്പർട്ടി ഏജന്റ് നാളെ വരുന്നുണ്ട്.”
അനന്യ തന്റെ അച്ഛനെ നോക്കി.
“പ്രോപ്പർട്ടി ഏജന്റ് എന്തിനാണ് വരുന്നത്?”
“ഞങ്ങൾ ഒരുപക്ഷേ ഈ വീട് വിറ്റേക്കാം.”
അവൾ തന്റെ മുത്തശ്ശന്റെ നേരെ തിരിഞ്ഞു.
“ശരിയാണോ?”
“ഒന്നും ഇതുവരെ തീരുമാനിച്ചിട്ടില്ല,” ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞു.
വിനോദ് അസ്വസ്ഥനായി കാണപ്പെട്ടു.
“അച്ഛാ, നമ്മൾ ഇത് സംസാരിച്ചതല്ലേ.”
“നിങ്ങൾ സംസാരിച്ചു മകനേ, ഞങ്ങൾ സംസാരിച്ചിട്ടില്ല.”
അനന്യ അച്ഛന്റെ മുഖത്തുനിന്നും മുത്തശ്ശന്റെ മുഖത്തേക്ക് മാറി മാറി നോക്കി.
തുടർന്ന് ആരും ചിന്തിക്കാത്ത ഒരു ചോദ്യം അവൾ ചോദിച്ചു.
“ഡാഡി, നമ്മൾ അപ്പൂപ്പന്റെ വീട് വിറ്റാൽ, അപ്പൂപ്പന് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് വരണമെന്ന് തോന്നുമ്പോൾ അദ്ദേഹം എവിടേക്കാണ് പോവുക?”

ആരും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല. ആദ്യമായിട്ടാണ് വീടിന്റെ വില മാത്രമല്ല കണക്കാക്കേണ്ടത് എന്ന് വിനോദിന് മനസ്സിലായത്. എങ്കിലും, ഓർമ്മകൾ നിറഞ്ഞതാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അപകടാവസ്ഥയിലായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു വീട്ടിൽ തന്റെ പ്രായമായ മാതാപിതാക്കൾ തുടരണം എന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത് ശരിയാണോ?

ഭാഗം രണ്ട്: എല്ലാവർക്കും ഓരോ കാരണങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു

അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ ബ്രോക്കർ എത്തി. കയ്യിൽ ഒരു അളവുകോലും നോട്ട്ബുക്കും ഒപ്പം പലതവണ പരിശീലിച്ചുവെന്ന് തോന്നിക്കുന്ന ഒരു പുഞ്ചിരിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. അയാൾ വീടിനു ചുറ്റും നടന്നു, തെങ്ങുകളെല്ലാം നോക്കി, മുൻഭാഗത്തെ മുറ്റം അളന്നു, മാവിന്റെ ചുവട്ടിൽ വന്നു നിന്നു.

“മികച്ച സ്ഥലം,” അയാൾ പറഞ്ഞു. “റോഡ് അടുത്തുണ്ട്. സ്ഥലത്തിന് നല്ല വിലയുണ്ട്. വാങ്ങുന്നയാൾക്ക് ഇവിടെ മനോഹരമായൊരു മോഡേൺ വീട് പണിയാം.”

ഗോവിന്ദൻ വരാന്തയിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.
“ഇവിടെ ഇപ്പോൾ ഒരു വീടുണ്ടല്ലോ,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

അയാൾ ഒന്ന് ചിരിച്ചു. “തീർച്ചയായും സാർ. പക്ഷേ ഇന്നത്തെ വാങ്ങുന്നവർക്ക് ഇന്നത്തെ കാലത്തെ നിർമ്മാണങ്ങളാണ് ഇഷ്ടം.”
“എങ്കിൽ അവർക്ക് പുതിയ മോഡേൺ വീടുകൾ വാങ്ങിക്കൂടേ?”

ബ്രോക്കർ പെട്ടെന്ന് ചിരി നിറുത്തി.
ഇത് കണ്ട് വിനോദ് പെട്ടെന്ന് ഇടപെട്ടു. “അച്ഛൻ തമാശ പറയുകയാണ്.”
ഗോവിന്ദന് അത് തമാശയാണോ എന്ന് ഉറപ്പില്ലായിരുന്നു.

ബ്രോക്കർ വീടിന്റെ ഫോട്ടോകളെടുത്തു. കിടപ്പുമുറികൾ, അടുക്കള, പഴയ മരവാതിലുകൾ, പിൻവശം എന്നിവയുടെയെല്ലാം ചിത്രങ്ങൾ അയാൾ എടുത്തു. ദേവകിയുടെ അടുക്കളയിൽ എത്തിയപ്പോൾ അവർ ദോശ ഉണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു.
“അമ്മേ, ആ പാത്രങ്ങളൊന്ന് മാറ്റാമോ? എനിക്കൊരു ക്ലിയർ ഫോട്ടോ എടുക്കണം.”

ദേവകി ആ മനുഷ്യനെ നോക്കി.
“ഞാൻ അടുപ്പുംകൂടി മാറ്റണോ?”
“വേണ്ട, വേണ്ട. ആ പാത്രങ്ങൾ മാത്രം മാറ്റിയാൽ മതി.”
അവർ വേറെയൊന്നും പറയാതെ പാത്രങ്ങൾ മാറ്റി വെച്ചു.

എന്നാൽ ബ്രോക്കർ പോയതിനു ശേഷം അവർ ഗോവിന്ദനോട് പറഞ്ഞു, “ഒരാൾ നമ്മുടെ വീട് കാണാൻ വന്നു, അയാൾ ആദ്യം ചെയ്ത കാര്യം എന്റെ സാധനങ്ങൾ അവന്റെ ഫോട്ടോയിൽ വരാത്ത രീതിയിൽ മാറ്റിവെക്കാൻ പറഞ്ഞതാണ്.”
ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചു.
“അയാൾ നിന്നോട് വീട് ഒഴിയാൻ പറഞ്ഞില്ലല്ലോ, അതുമതി.”
“അടുത്ത വരവിൽ അതുമുണ്ടായേക്കാം.”

വിനോദ് അത് കേട്ടു.
“അമ്മേ, ദയവായി എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വൈകാരികമായി കാണരുത്.”
ദേവകി അവനെ നോക്കി.
“പിന്നെ ഞാൻ എങ്ങനെയുള്ളതാക്കണം? സാമ്പത്തികപരമായി കാണണമെന്നാണോ?”
വിനോദിന് മറുപടി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഉച്ചഭക്ഷണ സമയത്ത് കുടുംബം വലിയ ഡൈനിംഗ് ടേബിളിന് ചുറ്റും ഒത്തുകൂടി. കുട്ടികൾ വേഗത്തിൽ കഴിച്ച് എഴുന്നേറ്റുപോയി. മുതിർന്നവർ അവിടെ തുടർന്നു.
വിനോദ് തന്റെ ലാപ്ടോപ്പ് തുറന്നു.
“ഞാൻ ചില ഓപ്ഷനുകൾ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്.”

ഗോവിന്ദൻ സ്ക്രീനിലേക്ക് നോക്കി.
ബെംഗളൂരുവിലെ അപ്പാർട്ടുമെന്റുകളുടെ ഫോട്ടോകൾ അതിലുണ്ടായിരുന്നു. ഒന്നിന് ചെറിയൊരു ബാൾക്കണിയുണ്ട്. മറ്റൊന്നിന് ഒരു ഗാർഡനുണ്ട്. മൂന്നാമത്തേത് ഒരു റിട്ടയർമെന്റ് കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ ഭാഗമാണ്.
“നോക്കൂ അച്ഛാ. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാണ്. ലിഫ്റ്റുകളുണ്ട്, സെക്യൂരിറ്റി ഗാർഡുകളുണ്ട്, അടുത്തതായി ആശുപത്രികളുണ്ട്, പിന്നെ നിങ്ങളുടെ പ്രായത്തിലുള്ള ആളുകളും.”

ഗോവിന്ദൻ ചിത്രങ്ങൾ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം നോക്കി.
“വളരെ നല്ലത്.”
വിനോദിന് ആശ്വാസമായി.
“ഏതാണ് നിങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ഇഷ്ടപ്പെട്ടത്?”
“ആ തൊട്ടപ്പിൽ ഗാർഡനുള്ളത്.”
“കൊള്ളാം. നിങ്ങൾക്കിത് ഇഷ്ടപ്പെടുമെന്ന് എനിക്കറിയാമായിരുന്നു.”
“എനിക്ക് അവിടെ ഒരു മാവ് നടാൻ പറ്റുമോ?”
വിനോദ് ദീർഘശ്വാസം വിട്ടു.
“അച്ഛാ, അതൊരു അപ്പാർട്ടുമെന്റാണ്.”
“എങ്കിൽ പിന്നെ മാവ് എവിടെ പോകും?”
“ഗാർഡനിൽ മരങ്ങളുണ്ടല്ലോ.”
“ആരുടെ മരങ്ങൾ?”
“എല്ലാവരുടെയും.”

ഗോവിന്ദൻ ചിന്താപരമായി തലയാട്ടി.
“അപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും മരങ്ങളുണ്ട്, പക്ഷേ ആർക്കും സ്വന്തമായി ഒരു മരവുമില്ല.”
“അച്ഛാ, പ്ലീസ്.”
അനിൽ ചിരിച്ചു, എന്നാൽ വിനോദിന്റെ ക്ഷമ നശിച്ചുതുടങ്ങിയിരുന്നു.
“നിങ്ങൾക്കറിയാമോ? എനിക്ക് ചിലപ്പോൾ തോന്നുvത് നിങ്ങൾക്ക് ഒരു പരിഹാരമല്ല വേണ്ടത്, ഞങ്ങൾ പറയുന്നത് തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കുക മാത്രമാണ് നിങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യമെന്നാണ്.”

ഗോവിന്ദൻ ലാപ്ടോപ്പ് പതുക്കെ അടച്ചു വെച്ചു.
“എങ്കിൽ നമ്മൾ ഏത് പ്രശ്നമാണ് പരിഹരിക്കുന്നതെന്ന് എന്നോട് പറയൂ.”
വിനോദ് അയാളെ നോക്കി നിന്നു.
“നിങ്ങളുടെ സുരക്ഷ. നിങ്ങളുടെ സൗകര്യം. നിങ്ങളുടെ ആരോഗ്യം.”
“ഈ വീട് വിൽക്കുന്നത് മാത്രമാണ് ഏക പോവഴിയെന്ന് നിങ്ങൾ കരുതുന്നുണ്ടോ?”
“അതാണ് ഏറ്റവും പ്രായോഗികമായ വഴി.”
“ആർക്ക് പ്രായോഗികം?”

ആ ചോദ്യം അവിടെ ബാക്കിയായി.
വിനോദ് മറുപടി പറയുന്നതിന് മുൻപ് അനിൽ സംസാരിച്ചു.
“അച്ഛാ, ഞാൻ പറയുന്നതൊന്ന് കേൾക്കൂ. ഞങ്ങൾ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒന്നും എടുത്തുമാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുകയല്ല. ഞങ്ങൾക്ക് ആശങ്കയുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ വർഷം നിങ്ങൾ ബാത്റൂമിൽ തെന്നി വീണിരുന്നു. രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞാണ് അമ്മ ഞങ്ങളോട് ആ വിവരം പറഞ്ഞത്. വല്ല കാര്യമായ അപകടവും സംഭവിച്ചാൽ ഞങ്ങൾക്ക് എത്ര പെട്ടെന്ന് നിങ്ങളുടെ അരികിൽ എത്താൻ കഴിയും?”

ബാത്റൂമിൽ വീണ സംഭവം ഗോവിന്ദൻ ഓർത്തു. അന്ന് അദ്ദേഹം ഒരു ലൈറ്റ് ബൾബ് മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുകയായിരുന്നു.
“അതൊരു ചെറിയ വീഴ്ചയല്ലേ ഉണ്ടായുള്ളൂ.”
“അങ്ങനെയാണ് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത്. പക്ഷേ നിങ്ങൾക്ക് ഭാഗ്യമുണ്ടായിരുന്നു.”
ദേവകി തന്റെ ഭർത്താവിനെ നോക്കി.
“താൻ ലൈറ്റ് മാറ്റുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം എന്നോടും പറഞ്ഞിരുന്നില്ല.”

ഗോവിന്ദൻ മടിയോടെ ഒന്ന് പുഞ്ചിരിച്ചു.
അനിൽ തുടർന്നു. “മേൽക്കൂര ചോരുന്നുണ്ട്. ബാത്റൂം തറ വഴുക്കലുള്ളതാണ്. വയറിങ് പഴകിയതാണ്. എവിടെ നോക്കിയാലും പടികളാണ്. വീടിനെ സ്നേഹിക്കുന്നു എന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം അത് സുരക്ഷിതമാണെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് നടിക്കാൻ കഴിയില്ല.”
ഇത്തവണ ഗോവിന്ദൻ എതിർത്തു സംസാരിച്ചില്ല.
അനിൽ പറഞ്ഞത് ശരിയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനറിയാമായിരുന്നു.

അന്ന് വൈകുന്നേരം വിനോദ് തന്റെ ഇളയ സഹോദരനൊപ്പം നടക്കാനിറങ്ങി.
ക്ഷേത്രക്കുളത്തിന് അരികിലൂടെയുള്ള ഇടുങ്ങിയ റോഡിലൂടെ, ചെറിയ ചായക്കടയ്ക്ക് സമീപത്തുകൂടി, കുട്ടിക്കാലത്ത് അവർ ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചിരുന്ന മൈതാനത്തേക്ക് അവർ നടന്നു.
“അച്ഛൻ സമ്മതിക്കുമെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് തോന്നുന്നുണ്ടോ?” വിനോദ് ചോദിച്ചു.
“എനിക്കറിയില്ല.”
“ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല.”
“എങ്ങനെ?”
“എന്തെങ്കിലും പ്രശ്നം ഉണ്ടാകുമ്പോഴൊക്കെ ഇങ്ങോട്ട് യാത്ര ചെയ്യുക. കഴിഞ്ഞ മാസം വാട്ടർ പമ്പ് ആയിരുന്നു പ്രശ്നം. അതിനുമുമ്പ് മേൽക്കൂര. അടുത്ത തവണ അത് അച്ഛനായിരിക്കാം.”

അനിൽ നിശബ്ദനായി നടന്നു.
വിനോദ് നടപ്പ് നിർത്തി നിന്നു.
“ഓരോ മാസവും ഞാൻ എത്ര രൂപയാണ് ചെലവഴിക്കുന്നതെന്ന് നിങ്ങൾക്കറിയാമോ? സ്കൂൾ ഫീസ്, ഹോം ലോൺ, ഇൻഷുറൻസ്, പിന്നെ എന്റെ അമ്മായിയമ്മയുടെ ചികിത്സാ ചെലവുകൾ. ഞാൻ നല്ല രീതിയിൽ സമ്പാദിക്കുന്നുണ്ട്, എങ്കിലും എല്ലാ മാസവും ഇരുപതാം തീയതിയോടെ അടുത്ത ശമ്പളത്തിനായി ഞാൻ കാത്തിരിക്കാൻ തുടങ്ങും.”
“നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് അച്ഛനോട് പറഞ്ഞില്ല?”
“അദ്ദേഹം എന്ത് ചെയ്യാനാണ്?”
“ചിലപ്പോൾ ഒന്നും ചെയ്യാനില്ലായിരിക്കാം. എങ്കിലും അദ്ദേഹം അറിയുമല്ലോ.”
വിനോദ് തലയാട്ടി.

“തന്റെ മക്കൾ വലിയ നിലയിലാണെന്ന് എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞാണ് അദ്ദേഹം ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ചെലവഴിച്ചത്. നല്ല രീതിയിൽ സമ്പാദിക്കുന്ന മകന് കറന്റ് ബിൽ അടയ്ക്കാൻ പോലും ചിലപ്പോൾ ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്ന് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് എങ്ങനെ പറയും?”
അനിൽ മുഖം തിരിച്ചു.

വിനോദ് വിചാരിച്ചതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ കാര്യങ്ങൾ അവനറിയാമായിരുന്നു.
ദുബായിലെ അവന്റേതായ ബിസിനസ്സും പ്രതിസന്ധിയിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. ഒരു പ്രധാന കസ്റ്റമർ ആറു മാസമായി പണം നൽകാൻ വൈകിയിരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികൾക്ക് കൂലി നൽകാൻ അവൻ പണം കടം വാങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്. അവന് ശരിയായി ഉറങ്ങാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ല, പാതിരാത്രിയിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഫോൺ പരിശോധിക്കുന്നത് അവൻ പതിവാക്കിയിരിക്കുന്നു.
വീട് വിൽക്കുന്നത് അവന്റെ എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും പരിഹാരമാകില്ല. എങ്കിലും ആ പണം അവന് കുറച്ചൊരാശ്വാസം നൽകും.
അവൻ ഇക്കാര്യം തന്റെ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞിരുന്നില്ല.
വിനോദിനോടുപോലും അവൻ പറഞ്ഞിരുന്നില്ല.

“ചിലപ്പോൾ നമ്മൾ ഇക്കാര്യം അദ്ദേഹത്തോട് പറയണം,” അനിൽ പറഞ്ഞു.
“എന്ത് പറയാൻ?”
“നമ്മൾ അദ്ദേഹം കരുതുന്നത് അത്ര സുഖകരമായ സാഹചര്യത്തിലല്ല എന്ന്.”
വിനോദ് സന്തോഷമില്ലാതെ ചിരിച്ചു.
“എന്നിട്ട് അദ്ദേഹം അഭിമാനിക്കുന്ന ആ ഒറ്റ കാര്യം കൂടി നമ്മൾ തകർക്കണമെന്നാണോ?”
അവർ നടപ്പ് തുടർന്നു.

ചായക്കടയുടെ അരികിലെത്തിയപ്പോൾ കടയുടമ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
“വിനോദെ! അനിലേ! നിങ്ങളൾ എത്തിയേ?”
“ഇന്നലെ വന്നു,” അനിൽ പറഞ്ഞു.
“ഇരിക്ക്, ഇരിക്ക്. ചായ കുടിക്കുന്നില്ലേ?”
അവർ മരബെഞ്ചിൽ ഇരുന്നു.
കടയുടമയായ ബാബുവിന് കുട്ടിക്കാലം മുതലേ അവരെ അറിയാം. അവൻ രണ്ട് ഗ്ലാസ് ചായയും ഒരു പ്ലേറ്റ് പഴംപൊരിയും കൊണ്ടുവന്നു.
“നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ സ്കൂൾ വിട്ടുവരുമ്പോൾ നിങ്ങളെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരുമായിരുന്നു,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
വിനോദ് പുഞ്ചിരിച്ചു.
“അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും നമുക്ക് രണ്ട് പഴംപൊരി വാങ്ങിത്തരാറില്ലായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ ഒരെണ്ണം പങ്കിട്ടാണ് കഴിച്ചിരുന്നത്.”
ബാബു ചിരിച്ചു.
“കാരണം ഗ്രാമത്തിലെ പകുതി പേർക്ക് ചായ കുടിക്കാൻ അച്ഛൻ പണം നൽകിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.”
വിനോദ് അത് കേട്ട് അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
“എന്ത്?”

ബാബു കൗണ്ടറിലേക്ക് ചാരി നിന്നു.
“നിങ്ങളുടെ അച്ഛനൊരു ശീലമുണ്ടായിരുന്നു. പണമില്ലാതെ ആരെങ്കിലും വന്നാൽ അദ്ദേഹം അവർക്കുവേണ്ടി പണം രഹസ്യമായി നൽകും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റിൽ തന്റെ വള്ളം നഷ്ടപ്പെട്ടൊരു മീൻപിടുത്തക്കാരൻ ഇവിടെ വന്നു. അച്ഛൻ ഏകദേശം ഒരു മാസത്തോളം അയാളുടെ ചായക്കടയിലെ ബിൽ അടച്ചുതീർത്തിരുന്നു.”
അനിൽ ചിരിച്ചു.
“അദ്ദേഹം നമ്മളോട് ഒരിക്കലും പറഞ്ഞിട്ടില്ലല്ലോ.”
“പിന്നെ പറയാതിരിക്കുമോ? അത്തരം കാര്യങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ നിങ്ങളുടെ അച്ഛന് ഇഷ്ടമല്ലായിരുന്നു.”

ചെറുപ്പകാലത്ത് തങ്ങൾ അനുഭവിച്ചിരുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ വിനോദ് ഓർത്തു.
മറ്റു കുട്ടികൾക്ക് നല്ല സ്കൂൾ ബാഗുകളുണ്ടായിരുന്നു. പുതിയ സൈക്കിളുകൾ. ബ്രാൻഡഡ് ഷൂസുകൾ.
തങ്ങളുടെ ആവശ്യത്തിനുള്ളതെല്ലാം ഉണ്ടെന്നാണ് അച്ഛൻ എപ്പോഴും പറയാറുള്ളത്.
തന്റെ അച്ഛന് പണം ചെലവഴിക്കാൻ മടിയാണെന്നാണ് വർഷങ്ങളായി വിനോദ് കരുതിയിരുന്നത്.
എന്നാൽ അതിനു പിന്നിൽ മറ്റു കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവോ എന്ന് അവൻ ഇപ്പോൾ ചിന്തിച്ചു.

അവർ തിരികെ വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ ഗോവിന്ദൻ അനന്യയോടൊപ്പം ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.
അവൾ ഒരു നോട്ട്ബുക്കിൽ വീട് വരച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
“ഡാഡി നോക്കൂ,” അവൾ പറഞ്ഞു. “ഞാൻ അപ്പൂപ്പന്റെ വീട് വരച്ചിട്ടുണ്ട്.”
വിനോദ് ആ ചിത്രം പരിശോധിച്ചു. മേൽക്കൂര വളരെ വലുതാണ്, മാവ് പർപ്പിൾ നിറത്തിലാണ്, തെങ്ങുകളാകട്ടെ കുടകൾ പോലെയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
“വളരെ മനോഹരമായിട്ടുണ്ട്.”
“ഇത് എന്താണെന്ന് നിനക്കറിയാമോ?” ചെറിയൊരു ചതുരം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ചോദിച്ചു.
“എന്ത്?”
“മൂന്നാമത്തെ കസേര.”
“നീ അതെന്തിനാണ് വരച്ചത്?”
“കാരണം അപ്പൂപ്പൻ എപ്പോഴും അവിടെയാണ് ഇരിക്കാറുള്ളത്.”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.

വിനോദ് ആ വരയിലേക്ക് വീണ്ടും നോക്കി.
അവന് പെട്ടെന്ന് എന്തോ ഓർമ്മവന്നു.
അവൻ കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ വരാന്തയിൽ മരംകൊണ്ടുള്ള മൂന്നാമതൊരു കസേര കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നല്ലോ.
അവൻ തന്റെ അച്ഛന്റെ നേരെ തിരിഞ്ഞു.
“അച്ഛാ, ആ പഴയ കസേരയ്ക്ക് എന്ത് പറ്റി? തൂണിനടുത്തായി ഇരുന്നിരുന്ന ആ കസേര?”
ഗോവിന്ദന്റെ പുഞ്ചിരി പെട്ടെന്ന് മാഞ്ഞുപോയി.
“ആ കസേര പൊട്ടിപ്പോയി.”
“എപ്പോൾ?”
“പണ്ടേ.”
“പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ അത് നന്നാക്കിയില്ല?”
ഗോവിന്ദൻ പ്ലാസ്റ്റിക് കസേരയുടെ നേരെ നോക്കി.
“ചില സാധനങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പോയാൽ പിന്നെ നന്നാക്കാറില്ല.”

കുടകൾ മുതൽ സീലിംഗ് ഫാനുകൾ വരെ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നന്നാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരാളിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞ ഏറ്റവും അസാധാരണമായ മറുപടിയായിരുന്നു അത്.

അന്ന് രാത്രി, വിനോദ് തന്റെ അമ്മയോട് ആ കസേരയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
ദേവകി വസ്ത്രങ്ങൾ മടക്കിവെച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു.
“ഏത് കസേര?”
“ആ പഴയ മരക്കസേര. അച്ഛന്റെ അച്ഛൻ അതിലല്ലേ ഇരുന്നിരുന്നത്?”
അവൾ വസ്ത്രങ്ങൾ മടക്കുന്നത് നിർത്തി.
“അതെ.”
“അതിന് എന്ത് പറ്റി?”
“നിങ്ങളുടെ മുത്തശ്ശൻ മരിച്ചതിനു ശേഷവും കുറെക്കാലം അച്ഛൻ ആ കസേര സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചിരുന്നു. പിന്നെ ഒരു ദിവസം അദ്ദേഹം അതൊരു ആശാരിക്ക് കൊടുത്തു.”
“ആർക്ക്?”
“ഒരു ആശാരിക്ക്.”
“എന്തിന്?”
ദേവകി ഇരുന്നു.
“കാരണം ആ കസേര ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നത് കാണാൻ നിങ്ങളുടെ അച്ഛന് കഴിഞ്ഞില്ല.”

വിനോദ് അവളെ നോക്കി.
“അദ്ദേഹം നമ്മളോട് ഒരിക്കലും പറഞ്ഞിട്ടില്ല.”
“നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ നിങ്ങളോട് പറയാത്ത നിരവധി കാര്യങ്ങളുണ്ട്.”
അവൾ വീണ്ടും വസ്ത്രങ്ങൾ മടക്കാൻ തുടങ്ങി.
വിനോദ് കുറച്ചുനേരം അവിടെ നിന്നു.
തുടർന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു, “അമ്മേ, നമ്മൾ ചെയ്യുന്നത് തെറ്റായ കാര്യമാണോ?”
ദേവകി തന്റെ മകനെ നോക്കി.
“എനിക്കറിയില്ല മോനേ. നിങ്ങളുടെ അച്ഛന് വീട് നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയമുണ്ട്. നിങ്ങൾക്ക് നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയമുണ്ട്. അനിലിന് അവന്റെ ബിസിനസ്സ് നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയമുണ്ട്. നമ്മെയെല്ലാം ഒന്നിപ്പിച്ച് നിർത്തേണ്ടിയിരുന്ന ഒരു കാര്യത്തിന്റെ പേരിൽ നിങ്ങളെല്ലാം പരസ്പരം സംസാരിക്കുന്നത് നിർത്തുമോ എന്നാണ് എന്റെ ഭയം.”

വിനോദ് അവളുടെ അരികിലിരുന്നു. ഇവിടെ എത്തിയതിനു ശേഷം ആദ്യമായി അവന്റെ കയ്യിൽ വാദങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ എല്ലാവരും പ്രധാനപ്പെട്ട എന്തോ ഒന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെങ്കിൽ, മറ്റുള്ളവർ തങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്തോ എടുത്തുമാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെന്ന് ഓരോരുത്തർക്കും തോന്നുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?

ഭാഗം മൂന്ന്: പെട്ടിയിലെ കത്തുകൾ

ഞായറാഴ്ച രാവിലെ അതിശക്തമായ മഴയായതിനാൽ ആർക്കും പുറത്തുപോകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
വൈഫൈ വേഗത കുറവാണെന്ന് കുട്ടികൾ പരാതിപ്പെട്ടു. വിനോദ് ഓഫീസിലെ ഇമെയിലുകൾക്ക് മറുപടി നൽകി. അനിൽ ദുബായിലുള്ള ആരോടോ സംസാരിച്ചു. ഗോവിന്ദൻ വരാന്തയിലിരുന്ന് മഴ കണ്ടു കൊണ്ടിരുന്നു.

പഴയ സ്റ്റോർ റൂം വൃത്തിയാക്കാൻ ദേവകി തീരുമാനിച്ചു. വീടിന്റെ പിൻവശത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയായിരുന്നു അത്. എന്തുചെയ്യണമെന്ന് ആർക്കുമറിയാത്ത സാധനങ്ങൾ കൊണ്ടുവെച്ചിരുന്നത് അവിടെയായിരുന്നു. പൊട്ടിയ കുടകൾ, സ്കൂൾ ട്രോഫികൾ, ഒരു പഴയ റേഡിയോ, പിടികെടല്ലാത്ത ഒരു സ്യൂട്ട്കേസ്, വർഷങ്ങളായി തുറക്കാത്ത ഒരു മരപ്പെട്ടി എന്നിവ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.

അനന്യ തന്റെ മുത്തശ്ശിയെ അനുഗമിച്ചു.
“അമ്മമ്മാ, ആ പെട്ടിക്ക് ഉള്ളിൽ എന്താണുള്ളത്?”
“പഴയ സാധനങ്ങൾ.”
“എനിക്ക് കാണാമോ?”
“അവിടെ പൊടി മാത്രമാണുള്ളത്.”
“എനിക്ക് പഴയ സാധനങ്ങൾ ഇഷ്ടമാണ്.”
ദേവകി പുഞ്ചിരിച്ചു. “എങ്കിൽ നിനക്ക് നിന്റെ അപ്പൂപ്പനെ തീർച്ചയായും ഇഷ്ടപ്പെടും.”
അനന്യ ചിരിച്ചു.

അവർ രണ്ടുപേരും ചേർന്ന് ആ പെട്ടി തുറന്നു.
മടക്കിവെച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ, കറുപ്പും വെളുപ്പും ഫോട്ടോകൾ, സ്കൂൾ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ, മങ്ങിയ നീല റിബണിൽ കെട്ടിവെച്ച ഒരു കെട്ട് കത്തുകൾ എന്നിവ അതിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അനന്യ ആ കത്തുകൾ എടുത്തു.
“ഇത് ആരെഴുതിയതാണ്?”
ദേവകി ആ കയ്യക്ഷരത്തിലേക്ക് നോക്കി.
അവളുടെ മുഖഭാവം മാറി.
“ഞാൻ എഴുതിയതാണ്.”
“ആർക്ക്?”
“നിന്റെ അപ്പൂപ്പന്.”
“പക്ഷേ നിങ്ങളും ഒരേ വീട്ടിലാണല്ലോ താമസിക്കുന്നത്!”
ദേവകി പതുക്കെ ചിരിച്ചു.
“എല്ലായ്പ്പോഴും അങ്ങനെയായിരുന്നില്ലല്ലോ. നമ്മൾ വിവാഹിതരാകുന്നതിന് മുമ്പ് വ്യത്യസ്ത വീടുകളിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്.”

അനന്യ സന്തോഷവതിയായി.
“അമ്മമ്മാ, നിങ്ങൾ പ്രണയലേഖനങ്ങളാണോ എഴുതിയിരുന്നത്?”
“ചിലത് പ്രണയലേഖനങ്ങളായിരുന്നു. മറ്റു ചിലത് പരാതികളും.”
“എനിക്ക് അതൊന്ന് വായിക്കാമോ?”
ദേവകി അല്പം മടിച്ചു.
പിന്നീട് അവൾ അതിലൊന്ന് എടുത്തു തുറന്നു.
അവരുടെ വിവാഹത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, നാൽപ്പത് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പാണ് അത് എഴുതിയിരുന്നത്.

പ്രിയപ്പെട്ട ഗോവിന്ദന്,

എനിക്ക് പാചകത്തെക്കുറിച്ച് എന്തൊക്കെ അറിയാമെന്ന് നിങ്ങളുടെ അമ്മ ചോദിച്ചു. ചോറും കറിയും ചായയും ഉണ്ടാക്കാൻ അറിയാമെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു. അവർക്ക് നിരാശ തോന്നി. ഒരു വിവാഹ സദ്യ മുഴുവൻ ഉണ്ടാക്കാനുള്ള വല്ല പാചകവും എനിക്കറിയാമെന്നാണ് അവർ കരുതിയതെന്ന് എനിക്ക് തോന്നി.

നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്ക് വരാൻ എനിക്ക് ചെറിയൊരു ഭയമുണ്ട്. നല്ലൊരു കുടുംബമാണെന്നാണ് എല്ലാവരും പറയുന്നത്, എന്നാൽ ഞാൻ ഇതുവരെ എന്റെ സ്വന്തം വീടുവിട്ട് പുറത്ത് താമസിച്ചിട്ടില്ല. എന്റെ പുസ്തകങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാൻ ചെറിയൊരു മൂലയെങ്കിലും അവിടെ ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. എനിക്ക് അധികമൊന്നും വേണ്ട.

എനിക്ക് ഏകാന്തത തോന്നിയാൽ, നിങ്ങൾ എന്നോട് സംസാരിക്കുമോ?

ദേവകി വായന നിർത്തി.
അനന്യ മുകളിലേക്ക് നോക്കി.
“അപ്പൂപ്പൻ നിങ്ങളോട് സംസാരിച്ചിരുന്നോ?”
ദേവകി പുഞ്ചിരിച്ചു.
“ചിലപ്പോൾ.”
“ചിലപ്പോൾ മാത്രമോ?”
“ആരും ചോദിക്കാത്ത ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകാൻ നിന്റെ അപ്പൂപ്പന് വലിയ മിടുപ്പാണ്. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന് എങ്ങനെയുണ്ടെന്ന് ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ അദ്ദേഹം നിശബ്ദനായി പോകും.”
അനന്യ ചിരിച്ചു.

അവർ മറ്റൊരു കത്ത് തുറന്നു.
വിവാഹത്തിന് ശേഷം പല വർഷങ്ങൾക്ക് കഴിഞ്ഞ്, വിനോദിന്റെ ജനനത്തിനു ശേഷം ദേവകി സ്വന്തം വീട്ടിൽ പോയിരുന്ന സമയത്താണ് ഇത് എഴുതിയത്.

ഗോവിന്ദന്,

വിനോദ് ഇന്ന് ചിരിച്ചു. അവൻ എന്നെ നോക്കിയാണോ അതോ പാലുകുടിച്ചു കഴിഞ്ഞതുകൊണ്ടാണോ ചിരിച്ചതെന്ന് എനിക്കറിയില്ല, എങ്കിലും അത് എനിക്കുവേണ്ടിയാണെന്ന് ഞാൻ തീരുമാനിച്ചുറപ്പിച്ചു.

നമ്മൾ തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ കുഞ്ഞ് തന്റെ അരികിലാണ് കിടക്കേണ്ടതെന്ന് നിങ്ങളുടെ അമ്മ പറയുന്നു. അവന് കുട്ടിയെ ഇഷ്ടമാണെന്ന് എനിക്കറിയാം. എങ്കിലും എനിക്ക് മാത്രമാണ് ഈ കുട്ടിയുടെമേൽ അവകാശമില്ലാത്തതെന്ന് ചിലപ്പോഴൊക്കെ എനിക്ക് തോന്നിപ്പോകാറുണ്ട്.

ഞാൻ തിരികെ വരുമ്പോൾ, നമ്മുടെ മുറി വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിൽ ക്രമീകരിക്കണമെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞാൽ ദയവായി നിങ്ങൾ ചിരിക്കരുത്. ഈ വീട് നിങ്ങളുടെ അച്ഛന്റേതാണെന്ന് എനിക്കറിയാം. എങ്കിലും എനിക്കും ഈ വീട്ടിൽ അവകാശമുണ്ടെന്ന് എനിക്ക് തോന്നാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ദേവകി ആ കത്ത് മടക്കിവെച്ചു.
അനന്യയ്ക്ക് കാര്യങ്ങളെല്ലാം പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ മാത്രം പ്രായമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, തന്റെ മുത്തശ്ശിയും ഒരിക്കൽ ഏകാന്തത അനുഭവിച്ചിരുന്ന ഒരു പെൺകുട്ടിയായിരുന്നു എന്ന് അവൾക്ക് മനസ്സിലായി.

“അമ്മമ്മാ, നിങ്ങൾക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു മുറി കിട്ടിയോ?”
“ഒടുവിൽ കിട്ടി.”
“നിങ്ങളുടെ പുസ്തകങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കിട്ടിയോ?”
ഹാളിലെ പഴയ ഷെൽഫിന്റെ നേരെ ദേവകി നോക്കി.
“ഉണ്ട്. എങ്കിലും നിന്റെ അപ്പൂപ്പൻ അതിന്റെ പകുതി ഭാഗവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്രങ്ങൾ വെക്കാനാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.”
അവർ ചിരിച്ചു.

അവർ അറിയാതെ വിനോദ് ആ മുറിയിലേക്ക് കടന്നുവന്നു.
“അമ്മേ, ഇതെന്തൊക്കെയാണ്?”
“പഴയ കത്തുകൾ.”
“എനിക്ക് ഒരെണ്ണം വായിക്കാമോ?”
ദേവകി ആദ്യത്തെ കത്ത് അവന് എടുത്തുനൽകി.
അവൻ അത് പതുക്കെ വായിച്ചു.
തുടർന്ന് അവൻ തന്റെ അമ്മയെ നോക്കി.
“നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നപ്പോൾ പേടിച്ചിരുന്നുവെന്ന കാര്യം എനിക്ക് ഒരിക്കലും അറിയുമായിരുന്നില്ല.”
“പിന്നെങ്ങനെ അറിയാനാണ്? നീ അപ്പോൾ ജനിച്ചിരുന്നില്ലല്ലോ.”
“ഞാൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്, അതിനുശേഷമുള്ള കാര്യങ്ങളാണ്.”
ദേവകി തോൾ കൂട്ടിപ്പിടിച്ചു.
“മക്കൾ അവരുടെ അമ്മമാരെ അമ്മമാർ മാത്രമായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. തങ്ങളുടേതായ ഭയങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളുമുള്ള യുവതികളായിരുന്നു ഒരിക്കൽ അവരുടെ അമ്മമാർ എന്ന് അവർ വളരെ അപൂർപ്പമായേ ചിന്തിക്കാറുള്ളൂ.”

വിനോദ് ആ പെട്ടിക്ക് സമീപം തറയിൽ ഇരുന്നു.
അനിലും അവരോടൊപ്പം ചേർന്നു.
അടുത്ത ഒരു മണിക്കൂറോളം അവർ കത്തുകൾ വായിക്കുകയും ഫോട്ടോകൾ നോക്കുകയും അവർ മറന്നുപോയ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഓർത്ത് ചിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
വളരെ വലിയൊരു സ്കൂൾ യൂണിഫോം ധരിച്ച വിനോദിന്റെ ഒരു ഫോട്ടോ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
അനിൽ അത് ഉയർത്തിക്കാട്ടി.
“ഏട്ടാ, ഈ യൂണിഫോം ആണോ നിങ്ങളെ സ്കൂളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നത് എന്ന് തോന്നിപ്പോകും.”
വിനോദ് ചിരിച്ചു.

കണ്ണീരോടെ ഒരു സൈക്കിളിന് സമീപം നിൽക്കുന്ന അനിലിന്റെ മറ്റൊരു ഫോട്ടോയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
“ഞാൻ എന്തിനാണ് കരഞ്ഞിരുന്നത്?”
ദേവകി പെട്ടെന്ന് അത് ഓർത്തു.
“മെയിൻ റോഡിലൂടെ സൈക്കിൾ ഓടിക്കാൻ അച്ഛൻ സമ്മതിക്കാത്തതുകൊണ്ട്.”
“അച്ഛൻ എന്നോട് അനീതി കാട്ടുകയാണെന്നാണ് ഞാൻ കരുതിയത്.”
“നിനക്ക് അന്ന് ഏഴ് വയസ്സായിരുന്നു.”
“ഞാൻ വളരെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഒരു ഏഴ് വയസ്സുകാരനായിരുന്നു.”
“അന്ന് രാവിലെ നീ അടുക്കളയിലെ ചുമരിലിടിച്ച് ആക്സിഡന്റ് ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നല്ലോ.”
എല്ലാവരും ചിരിച്ചു.

തുടർന്ന് വിനോദ്, മൂന്നാമത്തെ മരക്കസേരയിൽ ഇരിക്കുന്ന തന്റെ മുത്തശ്ശന്റെ ഒരു ഫോട്ടോ കണ്ടെത്തി.
മുത്തശ്ശൻ വളരെ ഗൗരവക്കാരനായിട്ടാണ് കാണപ്പെട്ടത്. അദ്ദേഹത്തിന് അരികിൽ വളരെ ചെറുപ്പക്കാരനായ ഗോവിന്ദൻ നിന്നിരുന്നു.
“അച്ഛാ, ഇങ്ങോട്ട് വന്ന് ഇതൊന്ന് നോക്കൂ,” വിനോദ് വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഗോവിന്ദൻ അകത്തേക്ക് വന്നു.
അദ്ദേഹം ആ ഫോട്ടോയിലേക്ക് നോക്കി.
അല്പനേരം അദ്ദേഹം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
“അത് നിങ്ങളുടെ മുത്തശ്ശന്റെ കസേരയാണ്,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
“അമ്മ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു.”
ഗോവിന്ദൻ ആ പഴയ പെട്ടിക്ക് മേൽ ഇരുന്നു.
“എന്റെ അച്ഛന് മുപ്പത്തിരണ്ട് വയസ്സുള്ളപ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം ഈ വീട് പണിതത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയിൽ വളരെ കുറഞ്ഞ പണമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ആദ്യം അദ്ദേഹം സ്ഥലം വാങ്ങി. പിന്നെ രണ്ട് മുറികൾ പണിതു. ഓരോ വർഷം കഴിയുമ്പോഴും അദ്ദേഹം ഓരോന്ന് കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ഒരു വരാന്ത, ഒരു അടുക്കള, മറ്റൊരു ബെഡ്റൂം.”
“അദ്ദേഹം തനിയെയാണോ ഇത് പണിതത്?” അനന്യ ചോദിച്ചു.
“അദ്ദേഹം ആശാരിമാരോടൊപ്പം ജോലി ചെയ്തു. ചുവന്ന കല്ലുകൾ ചുമന്നു. സിമന്റ് മിക്സ് ചെയ്തു. ഈ വീടിന്റെ ഓരോ മൂലയും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു.”

ഗോവിന്ദൻ ആ ഫോട്ടോ കൈയിൽ പിടിച്ചു.
“അദ്ദേഹത്തിന് പ്രായമായപ്പോൾ, അദ്ദേഹം എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരം ആ കസേരയിലിരിക്കുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മരിച്ചതിനുശേഷം വർഷങ്ങളോളം ആരും ആ കസേരയിൽ ഇരുന്നിട്ടില്ല.”
“പിന്നെ നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് അത് മറ്റൊരാൾക്ക് കൊടുത്തത്?” വിനോദ് ചോദിച്ചു.
ഗോവിന്ദൻ തന്റെ മകനെ നോക്കി.
“കാരണം ആ ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന കസേര കാണുമ്പോഴൊക്കെ, അച്ഛന്റെ അരികിൽ ഇരിക്കാൻ എനിക്ക് സമയമില്ല എന്ന് പറഞ്ഞ് ഞാൻ വർഷങ്ങൾ ചെലവഴിച്ച കാര്യം എനിക്ക് ഓർമ്മവരുമായിരുന്നു.”
ആ മുറിയിൽ നിശബ്ദത പരന്നു.
“അദ്ദേഹം എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരം എന്നെ വിളിക്കുമായിരുന്നു. ആ സമയത്ത് ഞാൻ ജോലികളിൽ തിരക്കിലായിരുന്നു. വളർത്താൻ കുട്ടികളുണ്ടായിരുന്നു, ബില്ലുകൾ നൽകാനുണ്ടായിരുന്നു, മറ്റ് ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ‘കുറച്ചു കഴിഞ്ഞു നോക്കാം അച്ഛാ’ എന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും പറയുമായിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം അഞ്ച് മിനിറ്റ് ഇരിക്കുമായിരുന്നു. മറ്റു ചിലപ്പോൾ ഞാൻ ഇരിക്കാറുമില്ലായിരുന്നു.”
ഗോവിന്ദൻ സങ്കടത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“അദ്ദേഹം മരിച്ചതിനുശേഷം, പെട്ടെന്ന് എനിക്ക് ലോകത്തിലെ എല്ലാ സമയവും ഉള്ളതുപോലെ തോന്നി.”
ആരും ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല.
“ഒരു ദിവസം ഞാൻ ആ കസേര ഒരു ആശാരിക്ക് കൊടുത്തു. അത് നോക്കിയിരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. എന്നാൽ അവിടെ ഇരിക്കാൻ കഴിയാത്തത് എനിക്ക് വിഷമമുണ്ടാക്കി. അങ്ങനെയാണ് ഞാൻ ആ പ്ലാസ്റ്റിക് കസേര വാങ്ങിയത്.”

അനന്യ ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ നോക്കി.
“നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് മറ്റൊരു മരക്കസേര വാങ്ങിയില്ല?”
“കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കസേരയ്ക്ക് പകരം മറ്റൊന്ന് വെക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. എനിക്ക് ഇരിക്കാൻ ഒരു സ്ഥലം വേണമെന്ന് മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.”
അനന്യ വന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിൽ നിന്നു.
“അപ്പൂപ്പാ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കൂടെ ഇരിക്കാം.”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“എനിക്കറിയാം മോളേ.”

അന്ന് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ്, അനിൽ തന്റെ അച്ഛനെ വരാന്തയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരിക്കുന്നത് കണ്ടു.
“അച്ഛാ, എനിക്ക് ഒരു കാര്യം പറയാനുണ്ട്.”
“പറയൂ.”
“എന്റെ ബിസിനസ്സ് അത്ര മികച്ച രീതിയിലല്ല മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്.”
ഗോവിന്ദൻ അവന്റെ നേരെ തിരിഞ്ഞു.
“എത്രത്തോളം മോശമാണ്?”
പണം നൽകാൻ വൈകുന്നതിനെക്കുറിച്ചും, ലോണിനെക്കുറിച്ചും, സപ്ലൈയർമാരുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ള സമ്മർദ്ദത്തെക്കുറിച്ചും അനിൽ വിശദീകരിച്ചു.
ഗോവിന്ദൻ ഇടയ്ക്ക് കയറി സംസാരിക്കാതെ അതൊക്കെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേട്ടു.
അനിൽ പറഞ്ഞുതീർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു, “നീ എന്തുകൊണ്ട് എന്നോട് പറഞ്ഞില്ല?”
“നിങ്ങൾ വിഷമിക്കേണ്ട എന്ന് കരുതിയാണ് ഞാൻ പറയാഞ്ഞത്.”
“മക്കൾ കാര്യങ്ങൾ പറയാതിരുന്നാൽ അച്ഛന്മാർക്ക് ആകുതി ഇല്ലാതാകുമെന്ന് നീ കരുതുന്നുണ്ടോ?”
അനിൽ താഴേക്ക് നോക്കി.
“നിങ്ങൾക്ക് നിരാശയാകുമെന്ന് ഞാൻ കരുതി.”
ഗോവിന്ദൻ സ്നേഹത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“നിനക്ക് എട്ട് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ നീ ഗ്ലാസ് കബോർഡ് പൊട്ടിച്ചിരുന്നില്ലേ. ഓർമ്മയുണ്ടോ?”
അനിൽ ചിരിച്ചു.
“ഉണ്ട്. ഞാൻ പൂച്ചയുടെ തലയിൽ കെട്ടിവെച്ചു.”
“നമുക്ക് പൂച്ച ഉണ്ടായിരുന്നില്ലല്ലോ.”
“എനിക്കറിയാം. അതൊരു മോശം ന്യായീകരണമായിരുന്നു.”
“ആ കബോർഡ് പൊട്ടിയതിൽ എനിക്ക് ദേഷ്യം വന്നിരുന്നു. എന്നാൽ സത്യം പറയാൻ നീ പേടിച്ചു എന്നതായിരുന്നു എന്നെ കൂടുതൽ വിഷമിപ്പിച്ചത്.”
അനിൽ തന്റെ അച്ഛനെ നോക്കി.
“അച്ഛാ, എനിക്ക് ഇപ്പോൾ നാൽപ്പത്തിരണ്ട് വയസ്സായി.”
“അതെ. എന്നിട്ടും നീ ഇപ്പഴും പൊട്ടിയ കബോർഡുകൾ ഒളിപ്പിച്ചു വെക്കുകയാണ്.”
അനിൽ ചിരിച്ചു, പെട്ടെന്ന് അവൻ കരയാൻ തുടങ്ങി.
ഗോവിന്ദൻ തന്റെ മകന്റെ ചുമലിൽ കൈവെച്ചു.
കുറച്ചുനേരം അവർ രണ്ടുപേരും ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല.

അന്ന് വൈകുന്നേരം വിനോദ് തന്റെ സ്വന്തം ആശങ്കകളെക്കുറിച്ച് അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു. തന്റെ ജോലി വളരെ കഠിനമാണ്, ചെലവുകൾ കൂടുതലാണ്, താൻ ദൂരെയായിരിക്കുമ്പോൾ മാതാപിതാക്കൾക്ക് വല്ല ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളും ഉണ്ടായാൽ എന്ത് ചെയ്യുമെന്ന ഭയമുണ്ട്.
“അച്ഛാ, എനിക്ക് നിങ്ങളെ നഷ്ടപ്പെടാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല,” അവൻ പറഞ്ഞു.
ഗോവിന്ദൻ അവനെ നോക്കി.
“നിങ്ങൾ നോക്കി നടത്തേണ്ട ഒരാളായി മാറാൻ എനിക്കും താൽപ്പര്യമില്ല.”
“നിങ്ങൾ ഒരു ഭാരമല്ല.”
“എങ്കിൽ പരിഹരിക്കേണ്ട ഒരു പ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ചെന്ന പോലെ എന്നെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കരുത്.”
വിനോദ് തല താഴ്ത്തി.
“എന്നോട് ക്ഷമിക്കൂ.”
ഗോവിന്ദൻ തലയാട്ടി.
“ഞങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഓർത്ത് ആശങ്കപ്പെടുന്നതിൽ വിഷമിക്കേണ്ട. നിങ്ങളുടെ അമ്മയും ഞാനും ഇപ്പോഴും സ്വന്തമായി തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ കഴിയുന്ന വ്യക്തികളാണെന്ന് മാത്രം ഓർക്കുക.”

വാതിൽപ്പടിയിൽ നിന്ന് ദേവകി ഇതെല്ലാം കേട്ടുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
അവൾ മുന്നോട്ട് വന്നു.
“എനിക്കും തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് മറക്കണ്ട.”
ആ മൂന്ന് പുരുഷന്മാരും അവളെ നോക്കി.
അവൾ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“എല്ലാവരുടെയും സംസാരമെല്ലാം കഴിഞ്ഞ സ്ഥിതിക്ക്, ചോരുന്ന മേൽക്കൂരയുടെ കാര്യത്തിൽ നമ്മൾ എന്താണ് ചെയ്യാൻ പോകുന്നത് എന്ന് നമുക്ക് ചർച്ച ചെയ്തുകൂടേ?”
അവർ ചിരിച്ചു.

ഒരു തർക്കത്തിലും വിജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കാതെ കുടുംബം മുഴുവൻ ഒന്നിച്ചിരുന്ന് ചിരിക്കുന്നത് അന്നാണ് ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും ആ ചോദ്യം അവിടെ അവശേഷിച്ചു: ഈ വീട് നിലനിർത്തുന്നത് മാത്രമാണോ പഴയകാലത്തെ ആദരിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല വഴി, അതോ സ്നേഹം എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ അതിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനുള്ള ധൈര്യം കാണിക്കലാണോ?

ഭാഗം നാല്: എന്താണ് ഒരു വീടിനെ വീടാക്കുന്നത്?

അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ പ്രോപ്പർട്ടി ഏജന്റ് തിരിച്ചെത്തി.
ഒരു അവധിക്കാല വസതി പണിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കൊച്ചിയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു വ്യവസായിയായ വാങ്ങാൻ താൽപ്പര്യമുള്ളയാളെ അവൻ കൂട്ടിവന്നിരുന്നു.
ആ വ്യവസായി വസ്തുവിലൊക്കെ ചുറ്റിനടന്ന് സ്ഥലം പ്രശംസിച്ചു.
“മനോഹരമായ സ്ഥലം,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. “ഈ പഴയ കെട്ടിടം പൊളിച്ചുമാറ്റേണ്ടി വരും, തീർച്ചയായും.”
ഗോവിന്ദൻ വരാന്തയിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.
“എന്തിന്?”
“ഡിസൈൻ കാലഹരണപ്പെട്ടതാണ്. ഒരു പുതിയ വീട് കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദമായിരിക്കും.”
“ആർക്ക് സൗകര്യപ്രദമായിരിക്കും?”
വ്യവസായി മര്യാദയോടെ ചിരിച്ചു.
“ഇവിടെ ജീവിക്കുന്ന ആർക്കായാലും.”
ഗോവിന്ദൻ തലയാട്ടി.
“അത് ന്യായമായൊരു കാര്യമായി തോന്നുന്നു.”
വ്യവസായി സന്തുഷ്ടനായി കാണപ്പെട്ടു.
തുടർന്ന് അദ്ദേഹം മാവിനു നേരെ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു.
“നമുക്ക് അതും എടുത്തുമാറ്റേണ്ടി വന്നേക്കാം. അത് കാഴ്ച തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു.”
അടുത്തിരുന്ന അനന്യ തലയുയർത്തി നോക്കി.
“എന്തിന്?”
“വീട് കാണാൻ കൂടുതൽ ഭംഗിയാക്കാൻ.”
“പക്ഷേ ആ മരം ഇതിനകം തന്നെ മനോഹരമാണല്ലോ.”
വ്യവസായി പുഞ്ചിരിച്ചു.
“അതെ, പക്ഷേ അത് തെറ്റായ സ്ഥലത്താണ് നിൽക്കുന്നത്.”
അനന്യ ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ നോക്കി.
“പുതിയ വീട് പണിയുന്നതിന് മുൻപേ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മരം എങ്ങനെയാണ് തെറ്റായ സ്ഥലത്താണെന്ന് പറയാനാവുക?”
ആരും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
വ്യവസായി തന്റെ പരിശോധന തുടർന്നു.
അയാൾ ഒരു വില വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.
അതൊരു നല്ല ഓഫർ ആയിരുന്നു. കുടുംബം പ്രതീക്ഷിച്ചതിലും ഭേദപ്പെട്ടത്.
വിനോദ് അനിലിനെ നോക്കി. അനിൽ ഗോവിന്ദനെ നോക്കി.
ആലോചിക്കാൻ രണ്ട് ദിവസം സമയം വേണമെന്ന് ഗോവിന്ദൻ വാങ്ങുന്നയാളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
സന്ദർശകർ പോയതിനു ശേഷം കുടുംബം ഒന്നിച്ചിരുന്നു.
വിനോദ് സംസാരിച്ചു തുടങ്ങി.
“അച്ഛാ, ഞാൻ നിങ്ങളെ നിർബന്ധിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പക്ഷേ നമ്മൾ എന്തെങ്കിലും ചെയ്തേ പറ്റൂ. വീട് ചില ഭാഗങ്ങളിൽ സുരക്ഷിതമല്ല. അമ്മയ്ക്ക് പടികൾ കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ട്. നമ്മളാരും എപ്പോഴും ഇവിടെ ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ലല്ലോ.”
ഗോവിന്ദൻ തലയാട്ടി.
“നീ പറയുന്നത് ശരിയാണ്.”
അനിൽ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി.
“അച്ഛാ?”
“നീ പറയുന്നത് ശരിയാണ്. വീടിന് അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ ആവശ്യമാണ്. എനിക്കും നിങ്ങളുടെ അമ്മയ്ക്കും സഹായം വേണം. നമുക്ക് ഇതിൽ നിന്ന് കണ്ണടച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല.”
ദേവകി താൽപ്പര്യത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ നോക്കി.
“എന്നാൽ,” ഗോവിന്ദൻ തുടർന്നു, “വീട് വിൽക്കുന്നത് മാത്രമാണോ ഏകപോംവഴി?”
വിനോദ് മുന്നോട്ട് ആഞ്ഞു.
“നിങ്ങൾ എന്താണ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്?”
“ആദ്യം, വീട് സുരക്ഷിതമാക്കാൻ എത്ര ചെലവാകുമെന്ന് നമുക്ക് കണ്ടെത്താം.”
അനിൽ തന്റെ നോട്ട്ബുക്ക് തുറന്നു.
“നമുക്ക് ഒരു നല്ല എൻജിനീയറെക്കൊണ്ട് ഇത് പരിശോധിപ്പിക്കാം.”
“നല്ലത്,” ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞു. “എല്ലാം കുഴപ്പമില്ലെന്ന് വെറുതെ പറയുന്ന ഒരു മേസ്ത്രിയെ മാത്രമല്ല വേണ്ടത്.”
വിനോദ് പുഞ്ചിരിച്ചു.
“സമ്മതിച്ചിരിക്കുന്നു.”
“നമുക്ക് മേൽക്കൂര ശരിയാക്കാം, പഴയ വയറിങ് മാറ്റാം, ബാത്റൂം കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാക്കാം, അമ്മയ്ക്ക് പടി കയറേണ്ടി വരാത്ത വിധത്തിൽ താഴെ ഒരു കിടപ്പുമുറി ഒരുക്കാം.”
ദേവകി ഒരു വിരൽ ഉയർത്തി.
“പിന്നെ അടുക്കള.”
ആ മൂന്ന് പുരുഷന്മാരും അവളെ നോക്കി.
“അടുക്കളയ്ക്ക് എന്ത് പറ്റി?” വിനോദ് ചോദിച്ചു.
“എനിക്ക് പുതിയൊരു അടുക്കള സ്ലാബ് വേണം. പഴയതിന്റെ മുന്നിൽ കുനിഞ്ഞുനിൽക്കുമ്പോൾ എന്റെ പുറത്തിന് വേദനിക്കുന്നു.”
ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചു.
“നാല്പത് വർഷത്തിനു ശേഷം, എന്റെ അച്ഛന്റെ അടുക്കളയെക്കുറിച്ച് പരാതിപ്പെടാനുള്ള ധൈര്യം നീ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു.”
ദേവകി പുഞ്ചിരിച്ചു.
“ഞാൻ എല്ലാ ദിവസവും മനസ്സിൽ പരാതിപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇന്ന് എനിക്ക് കേൾക്കാൻ ആളുകളുണ്ടല്ലോ.”
അവയെല്ലാം ചിരിച്ചു.
വിനോദ് ഏകദേശ ചെലവ് കണക്കാക്കി.
അതൊരു ചെറിയ തുകയല്ലായിരുന്നു, എങ്കിലും വസ്തുവിന്റെ വിലയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ അത് വളരെ കുറവായിരുന്നു.
“നമുക്ക് ചെലവുകൾ പങ്കിടാം,” അവൻ പറഞ്ഞു.
അനിൽ മടിച്ചുനിന്നു.
ഗോവിന്ദൻ അത് ശ്രദ്ധിച്ചു.
“നീ തുല്യമായി പണം നൽകേണ്ടതില്ല,” അദ്ദേഹം അവനോട് പറഞ്ഞു.
“പക്ഷേ അച്ഛാ—”
“കേൾക്കൂ. നിന്റെ ചേട്ടൻ നിന്നെക്കാൾ കൂടുതൽ സമ്പാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് അവൻ നമ്മെ കൂടുതൽ സ്നേഹിക്കുന്നു എന്നർത്ഥമില്ല. അതുപോലെ നീ കുറഞ്ഞ പണം നൽകിയാൽ നീ നമ്മെ കുറച്ചേ സ്നേഹിക്കുന്നുള്ളൂ എന്നുമില്ല.”
അനിൽ ആശ്വാസം കൊണ്ടു.
വിനോദ് തലയാട്ടി.
“നമുക്ക് അത് ശരിയാക്കാം.”
ഗോവിന്ദൻ തുടർന്നു.
“നിങ്ങളുടെ അമ്മയ്ക്കും എനിക്കും കുറച്ച് സമ്പാദ്യമുണ്ട്. നമുക്കും അതിലേക്ക് സംഭാവന ചെയ്യാം.”
വിനോദ് തലയാട്ടി.
“വേണ്ട, അച്ഛാ. നിങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യം നിങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചുവെക്കൂ.”
“എന്തിന്?”
“അടിയന്തര ആവശ്യങ്ങൾക്ക്.”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“ഇതൊരു അടിയന്തര സാഹചര്യമാണ്. നിങ്ങളുടെ അമ്മ പുതിയൊരു അടുക്കളയ്ക്കായി നാല്പത് വർഷമായി കാത്തിരിക്കുകയാണ്.”
അനന്യ അടുത്ത മുറിയിൽ നിന്ന് ഓടിവരുന്നത്ര ഉറക്കെ ദേവകി ചിരിച്ചു.
“എന്താണ് നടക്കുന്നത്?”
“നിങ്ങളുടെ അപ്പൂപ്പൻ ഒടുവിൽ പണം ചെലവഴിക്കുകയാണ്,” ദേവകി പറഞ്ഞു.
അനന്യ കൈയടിച്ചു.
തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ അവർ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി.
ഒരു എൻജിനീയർ കെട്ടിടം പരിശോധിച്ചു. മേൽക്കൂരയിൽ കാര്യമായ പണികൾ ചെയ്യാനുണ്ടെന്നും എന്നാൽ പ്രധാന ഘടനകൾക്ക് കുഴപ്പമൊന്നുമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. ഇലക്ട്രിക്കൽ വയറിങ് മാറ്റേണ്ടതുണ്ട്. ബാത്റൂമിൽ കൈപിടികളും വഴുക്കലില്ലാത്ത തറയും ആവശ്യമാണ്. പഴയ പിൻവശത്തെ പടികൾ എടുത്തുമാറ്റാം.
വിനോദ് വിശ്വസ്തനായ ഒരു കോൺട്രാക്ടറെ ഏർപ്പാട് ചെയ്തു.
ജോലികൾ ദൂരെയിരുന്ന് നിയന്ത്രിക്കാമെന്നും കഴിയുമ്പോഴൊക്കെ വരാമെന്നും അനിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.
മറ്റാരും മുമ്പ് സംസാരിക്കാത്ത ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ചും അവർ ചർച്ച ചെയ്തു.
“നിങ്ങളിൽ ആർക്കെങ്കിലും അസുഖം വന്നാലോ?” വിനോദ് ചോദിച്ചു.
ഗോവിന്ദൻ നിശബ്ദനായി.
തുടർന്ന് ദേവകി പറഞ്ഞു, “വിളിക്കാൻ പാകത്തിന് നമ്മുടെ അടുത്ത് ആരെങ്കിലുമുണ്ടാകണം.”
അയൽക്കാരനായ കൃഷ്ണൻ അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിൽ സഹായിക്കാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സഹായം നൽകാൻ ഒരു പ്രാദേശിക ഹോം-കെയർ സേവനവും ലഭ്യമാക്കാം. വിനോദ് ഒരു വൈദ്യശാസ്ത്ര പരിശോധനയ്ക്ക് ഏർപ്പാട് ചെയ്യുകയും പ്രധാനപ്പെട്ട രേഖകളും അടിയന്തര നമ്പറുകളും ഒരിടത്ത് സൂക്ഷിക്കാൻ മാതാപിതാക്കളെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഗോവിന്ദൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടിരുന്നു.
സഹായം സ്വീകരിക്കുന്നത് സ്വാതന്ത്ര്യം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന് തുല്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച് അദ്ദേഹം വർഷങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചു.
എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ സഹായം സ്വീകരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് ഒരാൾക്ക് സ്വതന്ത്രനായി തുടരാൻ കഴിയുന്നതിന്റെ വഴി എന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഒരു ഉച്ചകഴിഞ്ഞ്, വിനോദ് തന്റെ അച്ഛൻ മാവിനു താഴെ ഇരിക്കുന്നത് കണ്ടു.
“അച്ഛാ, എനിക്ക് ഒരു കാര്യം ചോദിക്കാമോ?”
“തീർച്ചയായും.”
“ഈ വീട് നിങ്ങൾക്ക് എത്രത്തോളം പ്രധാനപ്പെട്ടതാണെന്ന് എന്തുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ നേരത്തെ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞില്ല?”
ഗോവിന്ദൻ കുറച്ചുനേരം ആലോചിച്ചു.
“നിങ്ങൾക്കത് അറിയാമെന്നാണ് ഞാൻ കരുതിയത്.”
വിനോദ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അരികിലിരുന്നു.
“എനിക്ക് അറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല.”
“ഇപ്പോൾ എനിക്കത് അറിയാം.”
കാറ്റിൽ ഇലകൾ ആടുന്നത് അവർ നോക്കിയിരുന്നിരുന്നു.
കുറച്ചു മിനിറ്റുകൾക്ക് ശേഷം ഗോവിന്ദൻ ചോദിച്ചു, “പിന്നെ നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് പണത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് എന്നോട് പറയാതിരുന്നത്?”
വിനോദ് സങ്കടത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“നിങ്ങൾക്ക് നിരാശയാകുമെന്ന് ഞാൻ കരുതിയത്.”
“എട്ടാം ക്ലാസിൽ നീ കണക്ക് പരീക്ഷയ്ക്ക് തോറ്റപ്പോൾ എനിക്ക് നിരാശ തോന്നിയിരുന്നില്ലല്ലോ.”
വിനോദ് ചിരിച്ചു.
“നിങ്ങൾക്ക് നല്ല ദേഷ്യം വന്നിരുന്നു.”
“നിന്റെ പ്രോഗ്രസ്സ് റിപ്പോർട്ട് നീ മൂന്ന് ആഴ്ചത്തേക്ക് ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ചതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ദേഷ്യം വന്നത്.”
“നിങ്ങൾ എന്നെ ശിക്ഷിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതി.”
“ഞാൻ നിന്നെ ശിക്ഷിച്ചിരുന്നുവല്ലോ.”
“കൃഷ്ണൻ മാമന്റെ കൂടെ എല്ലാ ദിവസവും പഠിക്കാൻ നിങ്ങൾ എന്നെ ഇരുത്തി.”
“തീർച്ചയായും. അതൊരു വലിയ ശിക്ഷ തന്നെയായിരുന്നു.”
അവർ ചിരിച്ചു.
തുടർന്ന് ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞു, “നീ സഹായം തേടിയതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഒരിക്കലും നിരാശ തോന്നിയിട്ടില്ല വിനോദ്. ചോദിക്കാൻ മാത്രം നീ എന്നിൽ വിശ്വാസമർപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ എന്ന് മാത്രമാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.”
വിനോദ് തന്റെ അച്ഛനെ നോക്കി.
“ചിലപ്പോൾ നമ്മൾ രണ്ടുപേരും ഒരേ തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടാകാം.”
“എന്ത് തെറ്റ്?”
“മറ്റുള്ളവർ പറഞ്ഞുതരാതെ തന്നെ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിക്കോളുമെന്ന് നമ്മൾ കരുതി.”
ഗോവിന്ദൻ തലയാട്ടി.
“അതൊരു സാധാരണ തെറ്റാണ്.”
രണ്ട് ആഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം പണികൾ ആരംഭിച്ചു.
തൊഴിലാളികളും പൊടിയും ബഹളവും ടൈലുകളെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങളും കൊണ്ട് വീട് നിറഞ്ഞു.
ഒരു ഗവൺമെന്റ് ഇൻസ്പെക്ടറുടെ ഗൗരവത്തോടെ ദേവകി അടുക്കളയുടെ നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു.
“ആ ഷെൽഫ് അല്ല,” അവൾ ആശാരിയോട് പറഞ്ഞു. “എനിക്ക് അത് താഴെ വേണം.”
“അമ്മേ, ഇതാണ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഉയരം.”
“എങ്കിൽ ആ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മാറ്റൂ.”
വാതിൽപ്പടിയിൽ നിന്ന് ഗോവിന്ദൻ ഇതൊക്കെ നോക്കിനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
“നാല്പത് വർഷം മുമ്പ്, പുസ്തകങ്ങൾ വെക്കാൻ ഒരു ഷെൽഫ് ചോദിക്കാൻ പോലും നീ പേടിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ നീ നിർമ്മാണത്തിന്റെ സ്റ്റാൻഡേർഡുകൾ തന്നെ മാറ്റുകയാണ്.”
ദേവകി പുഞ്ചിരിച്ചു.
“പ്രായത്തിനനുസരിച്ച് ആളുകൾ മെച്ചപ്പെടുന്നു.”
“വീടുകളും അതുപോലെതന്നെ.”
ഒരു വൈകുന്നേരം, വലിച്ചെറിഞ്ഞ സാധനങ്ങളുടെ കൂട്ടിന് സമീപം പഴയ പ്ലാസ്റ്റിക് കസേര കിടക്കുന്നത് അനന്യ കണ്ടു.
“അപ്പൂപ്പാ! അവർ നിങ്ങളുടെ കസേര കളയുന്നു!”
ഗോവിന്ദൻ പുറത്തേക്ക് വന്നു.
ആ കസേര ഒടുവിൽ പൂർണ്ണമായി പൊട്ടിപ്പോയിരുന്നു. ഒരു കാൽ ഒടിഞ്ഞിരുന്നു, സീറ്റിലെ വിള്ളൽ വലുതാകുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
“സാരമില്ല,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
“പക്ഷേ അതല്ലേ നിങ്ങളുടെ കസേര.”
“അതായിരുന്നു.”
“നമുക്ക് അത് നന്നാക്കിക്കൂടേ?”
ഗോവിന്ദൻ അത് പരിശോധിച്ചു.
“വേണ്ട മോളേ. ഇത്തവണ കഴിയില്ല.”
അനന്യ സങ്കടത്തോടെ നോക്കി.
“പിന്നെ നിങ്ങൾ എവിടെയാണ് ഇരിക്കുക?”
ഗോവിന്ദൻ വരാന്തയിലേക്ക് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു.
“നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ പുതിയൊരു കസേര ഓർഡർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.”
“മരത്തിന്റെയോ?”
“അതെ.”
“അപ്പൂപ്പന്റെ അച്ഛന്റെ കസേര പോലെയാണോ?”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“അതുപോലൊന്ന്.”
അനന്യ ഒപ്പമിരുന്ന് ചിന്തിച്ചു.
“നമുക്ക് രെണ്ടെണ്ണം എടുത്തുകൂടേ?”
“എന്തിന്?”
“എനിക്കും നിങ്ങളുടെ കൂടെ ഇരിക്കാൻ വേണ്ടി.”
ഗോവിന്ദൻ അവളെ നോക്കി.
“തീർച്ചയായും.”
“ശരിക്കും,” അവൾ പറഞ്ഞു, “അത് മൂന്നെണ്ണമാക്കൂ. അമ്മമ്മയും വരുമല്ലോ.”
ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചു.
“നിന്റെ അമ്മമ്മ ഒരിക്കലും ഒരിടത്ത് അടങ്ങിയിരിക്കില്ല.”
“എങ്കിൽ നമ്മൾ അവരെ ഇരുത്തും.”
ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം പണികൾ പൂർത്തിയായി.
മേൽക്കൂര ചോരുന്നില്ല. ബാത്റൂം കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാണ്. അടുക്കള പ്രകാശമുള്ളതും സൗകര്യപ്രദവുമാണ്. താഴത്തെ കിടപ്പുമുറിക്ക് ഗാർഡനിലേക്ക് തുറക്കുന്ന വലിയ ജനലുകളുണ്ടായിരുന്നു.
മാവ് എപ്പോഴുമുള്ളതുപോലെ അവിടെത്തന്നെ നിന്നു.
വരാന്തയിൽ പുതിയ മൂന്ന് മരക്കസേരകൾ നിരന്നുകിടന്നു.
ഒരു ചെറിയ കുടുംബ ഒത്തുചേരലിനായി വിനോദും അനിലും തിരിച്ചെത്തി.
അവിടെ ചടങ്ങുകളോ റിബൺ മുറിക്കലോ പ്രസംഗങ്ങളോ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ദേവകി ചായ ഉണ്ടാക്കി.
കൃഷ്ണൻ വന്ന് പണികളെല്ലാം പരിശോധിച്ചു.
“വളരെ നല്ലത്,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. “പക്ഷേ നിങ്ങൾ ധാരാളം പണം ചെലവഴിച്ചു. നിങ്ങൾക്ക് വീട് വിറ്റ് സുഖമായി ജീവിക്കാമായിരുന്നല്ലോ.”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“കൃഷ്ണാ, നിങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ഉപദേശം നിർത്തിയില്ലേ?”
“ആരെങ്കിലും പറഞ്ഞേ പറ്റൂ.”
അവർ ചിരിച്ചു.
തുടർന്ന് കൃഷ്ണൻ പുതിയ കസേരകളിൽ ഒന്നിൽ ഇരുന്നു.
“ഇവയ്ക്ക് നല്ല സുഖമുണ്ട്.”
“അതെ.”
“നിങ്ങൾ ഇത് എവിടെ നിന്നാണ് വാങ്ങിയത്?”
“അടുത്തുള്ള ഒരു ആശാരിയുടെ അടുത്തുനിന്ന്.”
“എത്രയായി?”
ഗോവിന്ദൻ വില പറഞ്ഞു.
കൃഷ്ണൻ തന്റെ ചായ താഴെ വീഴ്ത്താത്തത് ഭാഗ്യം.
“മൂന്ന് കസേരയ്ക്ക് ഇത്രയുയോ?”
“അതെ.”
“ഇതിന്റെ ചെറിയൊരു തുക കൊടുത്താൽ നിങ്ങൾക്ക് പ്ലാസ്റ്റിക് കസേരകൾ വാങ്ങാമായിരുന്നല്ലോ.”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“എനിക്കറിയാം.”
“പിന്നെ എന്തിനാണ് ഇത്രയധികം പണം ചെലവഴിച്ചത്?”
“കാലം കഴിഞ്ഞാലും കേടുവരാതെ നിൽക്കുന്ന കസേരകളാണ് എനിക്ക് വേണ്ടത്.”
കൃഷ്ണൻ തലയാട്ടി.
“നിങ്ങൾ ഒരു വിചിത്ര മനുഷ്യൻ തന്നെ.”
ഗോവിന്ദൻ ഗാർഡന്റെ ഭാഗത്തേക്ക് നോക്കി.
“ചിലപ്പോൾ ആയിരിക്കാം.”
അന്ന് വൈകുന്നേരം അത്താഴത്തിന് ശേഷം കുടുംബം പുറത്തിരുന്നു.
വിനോദിന്റെ കുട്ടികൾ മുറ്റത്ത് കളിച്ചു. കൂടുതൽ തവണ വന്ന് കാണുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അനിൽ തന്റെ ഭാര്യയോട് സംസാരിച്ചു. ദേവകി തന്റെ പുതിയ കസേരയിലിരുന്ന് കാൽ ഒരു ചെറിയ സ്റ്റൂളിൽ വെച്ചു.
ഗോവിന്ദൻ ചുറ്റും നോക്കി.
വീട് മാറിയിരിക്കുന്നു.
ചുമരുകൾ പുതിയ പെയിന്റ് അടിച്ചിരിക്കുന്നു. മേൽക്കൂര കൂടുതൽ ശക്തമാണ്. അടുക്കള വ്യത്യസ്തമായിരിക്കുന്നു. പഴയ വരാന്ത പോലും പുതിയതുപോലെ തോന്നിപ്പിച്ചു.
എന്നാൽ മറ്റെന്തോ ഒന്നുകൂടി മാറിയിരുന്നു.
വർഷങ്ങളായി, തന്റെ മക്കൾക്ക് തന്നെ മനസ്സിലാകുന്നില്ലെന്നാണ് ഗോവിന്ദൻ കരുതിയിരുന്നത്.
തങ്ങളുടെ അച്ഛന് തങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ മനസ്സില്ലെന്നാണ് മക്കളും കരുതിയിരുന്നത്.
ദേവകിയാകട്ടെ, തനിക്ക് എന്താണ് വേണ്ടതെന്ന് ചോദിക്കാതെ വീടിനെക്കുറിച്ച് എല്ലാവരും സംസാരിക്കുന്നത് നിശബ്ദമായി കണ്ടിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ അവർ ഒടുവിൽ കേൾക്കാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അനന്യ വന്ന് തന്റെ മുത്തശ്ശന്റെ അരികിലിരുന്നു.
“അപ്പൂപ്പാ, നിങ്ങൾ സന്തോഷവാനാണോ?”
“അതെ.”
“നമ്മൾ വീട് വിൽക്കാത്തതുകൊണ്ടാണോ?”
ഗോവിന്ദൻ കുറച്ചുനേരം ആലോചിച്ചു.
“അതുകൊണ്ടുമാത്രമല്ല.”
“പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ്?”
“എല്ലാവരും വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയതുകൊണ്ട്.”
അനന്യ തന്റെ തല അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയിലേക്ക് ചായ്ച്ചു.
“അപ്പൂപ്പാ, ഈ വീട് എപ്പോഴും നമ്മുടേതായിരിക്കുമോ?”
ഗോവിന്ദൻ മാവിനെയും തെങ്ങുകളെയും പുതുതായി പെയിന്റ് അടിച്ച ചുമരുകളെയും താൻ സ്നേഹിക്കുന്ന ആളുകളെയും നോക്കി.
“എനിക്കറിയില്ല മോളേ.”
“എന്തുകൊണ്ട്?”
“കാരണം ഒന്നും ഒരിക്കലും അതേപടി ശാശ്വതമായിരിക്കില്ല.”
അവൾ അതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
“പിന്നെ എന്തിനാണ് നമ്മൾ ഇത് നന്നാക്കിയത്?”
ഗോവിന്ദൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“കാരണം സ്നേഹിക്കാൻ അർഹതയുള്ള ഒന്നിനും എന്നെന്നേക്കും നിലനിൽക്കണമെന്ന് നിർബന്ധമില്ല.”
അനന്യയ്ക്ക് തൃപ്തിയായി.
കുറച്ചു കഴിഞ്ഞു അവൾ ചോദിച്ചു, “ഞാൻ വലുതാകുമ്പോൾ എന്റെ കുട്ടികളെയും കൂട്ടി എനിക്ക് ഇവിടെ വരാമോ?”
“തീർച്ചയായും.”
“എന്നിട്ട് നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ കൂടെ ഇവിടെ ഇരിക്കുമോ?”
ഗോവിന്ദൻ പെട്ടെന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
അദ്ദേഹം ആ മൂന്ന് മരക്കസേരകളിലേക്ക് നോക്കി.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛൻ ഒരിക്കൽ അതിലൊന്നിൽ ഇരുന്നിരുന്നു. പിന്നീട് ഗോവിന്ദൻ വർഷങ്ങളോളം തന്റെ അച്ഛന്റെ കൂടെ ഇരിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര തിരക്കിലായിരുന്നുവെന്ന് ഓർത്ത് ആ പ്ലാസ്റ്റിക് കസേരയിൽ ഒറ്റയ്ക്കിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊച്ചുമകൾ താൻ കാണാനിടയില്ലാത്ത ഒരു ഭാവിയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിക്കുകയാണ്.
അദ്ദേഹം തന്റെ കൈകൾ അവൾക്ക് ചുറ്റും ചുറ്റിപ്പിടിച്ചു.
“നിങ്ങൾ എപ്പോഴൊക്കെ ഇവിടെ വരുമ്പോഴും അല്പസമയം ഇരിക്കുക,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
“ആരും വീട്ടിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ പോലും?”
“പ്രത്യേകിച്ചും അപ്പോൾ.”
അനന്യ ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ നോക്കി.
“എന്തിന്?”
“കാരണം ആരെെയെങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മവന്നേക്കാം.”
അവൾ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ ഡ്രോയിങ് നോട്ട് എടുക്കാൻ അകത്തേക്ക് ഓടി.
ദേവകി അവൾ പോകുന്നത് നോക്കി നിന്നു.
തുടർന്ന് അവൾ ഗോവിന്ദന്റെ നേരെ തിരിഞ്ഞു.
“നിങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോൾ തൃപ്തിയായല്ലോ?”
“എന്തിൽ?”
“വീട്ടിൽ.”
ഗോവിന്ദൻ അവളെ നോക്കി.
“നിനക്കോ?”
ദേവകി പുഞ്ചിരിച്ചു.
“അടുക്കള നന്നായിട്ടുണ്ട്.”
“പിന്നെ?”
“ബാത്റൂം സുരക്ഷിതമാണ്.”
“പിന്നെ?”
“കുട്ടികൾ വന്നു.”
“പിന്നെ?”
അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈ പിടിച്ചു.
“പിന്നെ നിങ്ങൾ ഒടുവിൽ കേൾക്കാൻ പഠിച്ചു.”
ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചു.
“ഇത്രയും വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമോ?”
“വൈകിയാണെങ്കിലും എത്തുന്നതാണ് നല്ലത്.”
വൈകുന്നേരത്തെ വെളിച്ചം മങ്ങിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ അവർ നിശബ്ദരായി ഇരുന്നു.
അകത്ത് കൊച്ചുമക്കൾ ചിരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അടുക്കളയിൽ എവിടെയോ ഒരു പാത്രം താഴെ വീണു. ഒന്നും പൊട്ടിയിട്ടില്ലെന്ന് അനിൽ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. വിനോദ് തന്റെ ഫോണിനായി പരതുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആദ്യമായി, ഫോൺ കോളുകൾക്കായി വരാന്തയിൽ ആരും കാത്തിരുന്നില്ല.
എന്നിരുന്നാലും, ആ മൂന്ന് കസേരകളിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ ഗോവിന്ദൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു — കുടുംബം ശരിക്കും വീട് രക്ഷിക്കുകയാണോ ചെയ്തത്, അതോ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകുമെന്ന അവസ്ഥയിലൂടെ കടന്നുവന്ന ആ വീടാണോ കുടുംബത്തിലെ എന്തോ ഒന്നിനെ രക്ഷിച്ചത്?
-അവസാനം-