നിങ്ങളുടെ നാട്ടിലെ പോലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ പോയിട്ടുണ്ടോ? എന്താണ് അവിടെ നടക്കുന്നത്

ഇന്ത്യയിൽ ഒരിടത്ത് ഒരു മോഷണ പരാതി നൽകാനായി ഒരു സ്ത്രീ പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലെത്തുന്നു. പരാതി കേട്ട ഡെസ്കിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ, “ഒന്നുകൂടി ആലോചിക്കൂ, ഉറപ്പാണെങ്കിൽ പിന്നീട് വരാം” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവരെ മടക്കി അയക്കുന്നു. പോലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ പരാതി നൽകിയെന്ന യാതൊരു തെളിവുമില്ലാതെ അവർ മടങ്ങുന്നു. അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇതൊരു നിസ്സാരവും കാര്യമാക്കേണ്ടതില്ലാത്തതുമായ ഒരു സംഭവമായി തോന്നാം. എന്നാൽ നിയമത്തിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് തികച്ചും മറ്റൊന്നാണ്: ആ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ബോധപൂർവ്വം ചെയ്തതാണെങ്കിലും അല്ലെങ്കിലും, ആ സ്ത്രീയുടെ നിയമാവകാശം അവിടെ നിഷേധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു എഫ്ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണോ വേണ്ടയോ എന്ന തീരുമാനം, ഒരു സാധാരണ ഇന്ത്യൻ പൗരൻ ഭരണകൂടവുമായി നടത്തുന്ന ഏറ്റവും നിർണ്ണായകവും എന്നാൽ ഏറ്റവും കുറവ് മനസ്സിലാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതുമായ ഇടപാടുകളിൽ ഒന്നാണ്.

എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെടുന്നത്

പതിറ്റാണ്ടുകളായി, എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെടുന്നത് വ്യക്തിഗത പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വിവേചനാധികാരത്തെ ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു. ഒരു പരാതി ഔദ്യോഗികമായി രേഖപ്പെടുത്താൻ തക്ക അർഹതയുള്ളതാണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് അതിൽ അനൗദ്യോഗികമായ ഒരു “പ്രാഥമിക പരിശോധന” നടത്താമായിരുന്നു. കേൾക്കുമ്പോൾ ന്യായമെന്ന് തോന്നുമെങ്കിലും, ഇതിന്റെ ഫലമായി ആർക്കാണ് നീതി നഷ്ടപ്പെടുന്നത് എന്ന് ആലോചിക്കുമ്പോഴാണ് അപകടം വ്യക്തമാകുന്നത്. 2014-ൽ, ലളിതാ കുമാരി വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് യു.പി കേസിൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് ഇതിൽ നിർണ്ണായകമായ ഒരു വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു: പോലീസിന് നേരിട്ട് അന്വേഷിക്കാനും മജിസ്‌ട്രേറ്റിന്റെ മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനും അധികാരമുള്ള ഒരു ‘കോഗ്നിസബിൾ’ (ഗുരുതരമായ) കുറ്റകൃത്യത്തെക്കുറിച്ചാണ് പരാതിയെങ്കിൽ, എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക എന്നത് പോലീസിന്റെ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാവുന്ന ഒന്നല്ല. നിയമത്തിലെ “ഷാൽ” (Shall – നിർബന്ധമായും ചെയ്യേണ്ടത്) എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം നിർബന്ധം എന്ന് തന്നെയാണ് എന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പരാതി സത്യസന്ധമാണോ

കോടതിയുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ കേവലം നടപടിക്രമങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നില്ല. എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരു പരാതി “സത്യസന്ധമാണോ” എന്ന് അനൗദ്യോഗികമായി തീരുമാനിക്കാൻ പോലീസിനെ അനുവദിക്കുന്നത് പക്ഷപാതപരമായ നിയമനടപടികൾക്ക് വഴിതുറക്കുമെന്ന് കോടതി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അധികാരമോ പണമോ സാമൂഹിക പദവിയോ കുറഞ്ഞ സാധാരണക്കാരുടെ പരാതികൾ ആരുമറിയാതെ ഒതുക്കിത്തീർക്കപ്പെടാനും, സ്വാധീനമുള്ളവരുടെ പരാതികൾ എളുപ്പത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോകാനും ഇത് കാരണമായി. അതിനാൽ, നിർബന്ധിത എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്ട്രേഷൻ എന്നത് കേവലം ഒരു ഭരണപരമായ ചട്ടമല്ല, മറിച്ച് ഒരു ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണ കവചമാണെന്ന് കോടതി വിലയിരുത്തി. കാരണം, ഒരു കേസ് ഔദ്യോഗികമായി രേഖപ്പെടുത്തുമ്പോൾ മാത്രമാണ് പരാതിക്കാരനും പ്രതിക്കും നിയമം നൽകുന്ന ഔദ്യോഗിക പരിരക്ഷകൾ ലഭിക്കുന്നത്.

ഇളവ് കോടതി അനുവദിച്ചു

എങ്കിലും, വിവാഹ തർക്കങ്ങൾ, വാണിജ്യപരമായ തർക്കങ്ങൾ, മെഡിക്കൽ അനാസ്ഥ തുടങ്ങിയ ചുരുക്കം ചില കേസുകളിൽ ഒരു പ്രാഥമിക അന്വേഷണത്തിന് ശേഷം മാത്രം എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം എന്ന ഇളവ് കോടതി അനുവദിച്ചു. ഇത്തരം വിഷയങ്ങളിൽ തുടക്കത്തിൽ ഒരു പ്രാഥമിക പരിശോധന നടത്തുന്നത് ഉചിതമായിരിക്കും എന്നതിനാലായിരുന്നു അത്. വ്യക്തമായ വിധി നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, പോലീസ്-നിയമ വൃത്തങ്ങളിൽ “ബർക്കിംഗ്” (Burking) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന അനൗദ്യോഗികമായ പരാതി നിരസിക്കൽ രീതി പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതായിട്ടില്ല. എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിന് പകരം, അനൗദ്യോഗിക “കൗൺസിലിംഗ്” വഴിയോ പ്രാഥമിക പരിശോധനകൾ വഴിയോ പരാതികൾ ഒതുക്കിത്തീർക്കാനോ പരാതിക്കാരെ പിന്തിരിപ്പിക്കാനോ ശ്രമിക്കുന്ന പ്രവണതകൾ നാഷണൽ ക്രൈം റെക്കോർഡ്സ് ബ്യൂറോയുടെ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പ്രത്യേകിച്ച് സൈബർ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്ട്രേഷൻ നിരക്ക് വളരെ കുറവാണ്. പോലീസ് തുടക്കത്തിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ വിസമ്മതിച്ച എഫ്.ഐ.ആറുകൾ നിർബന്ധപൂർവ്വം രജിസ്റ്റർ ചെയ്യിക്കാനായി ഇന്നും ഹൈക്കോടതികളിൽ എത്തുന്ന ഹർജികളുടെ വലിയ നിര തന്നെ, ലളിതാ കുമാരി വിധി വന്ന് ഒരു പതിറ്റാണ്ട് കഴിഞ്ഞിട്ടും അത് ഇപ്പോഴും നടപ്പിലാക്കപ്പെടാൻ ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമായി വരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്. ഓരോ പൗരനും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട, താരതമ്യേന അധികം അറിയപ്പെടാത്ത മറ്റൊരു നിയമ പരിരക്ഷയാണ് “സീറോ എഫ്.ഐ.ആർ” (Zero FIR).

കോഗ്നിസബിൾ ആയ ഒരു കുറ്റകൃത്യം നടന്നാൽ, അത് ഏത് അധികാരപരിധിയിൽപ്പെട്ട സ്ഥലത്താണെങ്കിലും ശരി, ഏതൊരു പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലും പരാതി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ ഇത് അനുവദിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈ കേസ് യഥാർത്ഥ അധികാരപരിധിയുള്ള സ്റ്റേഷനിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടും. “ഇത് ഞങ്ങളുടെ പരിധിയിലല്ല” എന്ന് പറഞ്ഞ് ഒരു പൗരനെയും മടക്കി അയക്കാതിരിക്കാനാണ് ഈ വ്യവസ്ഥ കൊണ്ടുവന്നത്. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഇത്തരം സാങ്കേതിക കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് ലൈംഗികാതിക്രമ പരാതികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അതീവ അടിയന്തര കേസുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ വലിയ കാലതാമസം നേരിട്ടിരുന്നു.

2023-ൽ ഇന്ത്യ കൊളോണിയൽ കാലത്തെ ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടത്തിന് (CrPC) പകരമായി ‘ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിത’ (BNSS) പ്രാബല്യത്തിൽ വരുത്തി. ഇതിലെ പുതിയ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം, മൂന്ന് മുതൽ ഏഴ് വർഷം വരെ തടവ് ശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന കേസുകളിൽ (വഞ്ചന, മോഷണം തുടങ്ങിയ സാധാരണ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ) പ്രാഥമിക അന്വേഷണം നടത്താൻ പോലീസിന് 14 ദിവസം വരെ സമയം ലഭിക്കും. ലളിതാ കുമാരി വിധിയിലെ “കോഗ്നിസബിൾ കുറ്റമാണെങ്കിൽ ഉടൻ എഫ്.ഐ.ആർ” എന്ന നിലപാടിൽ നിന്ന് മാറി, പരാതി പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ വിശ്വസനീയമാണോ എന്ന് പോലീസ് വിലയിരുത്തുന്ന രീതിയിലേക്ക് ഇത് ചെറിയൊരു മാറ്റം വരുത്തുന്നുവെന്ന് നിയമ വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. രാജ്യത്തുടനീളം ഈ നിയമം പ്രായോഗികതലത്തിൽ എങ്ങനെ നടപ്പിലാക്കപ്പെടുന്നു എന്നത് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്.

 മനസ്സിലാക്കേണ്ട പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ ഇവയാണ്

നിങ്ങൾ ഒരു കോഗ്നിസബിൾ കുറ്റകൃത്യമാണ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ, രേഖാമൂലമുള്ള എഫ്.ഐ.ആറിനും അതിന്റെ സൗജന്യ പകർപ്പിനും നിങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണ അവകാശമുണ്ട്. ങ്ങളുടെ പരിധിയിലുള്ള സ്റ്റേഷനല്ലെങ്കിൽ പോലും ‘സീറോ എഫ്.ഐ.ആർ’ പ്രകാരം ഏതൊരു പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലും നിങ്ങൾക്ക് പരാതി നൽകാം.

ഒരു പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ എഫ്.ഐ.ആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ വിസമ്മതിച്ചാൽ, പരാതിയുമായി ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും മജിസ്‌ട്രേറ്റിനെയും സമീപിക്കാൻ നിയമം വ്യക്തമായ വഴി നൽകുന്നുണ്ട്. ക്കാര്യങ്ങൾ അറിയാം എന്നത് പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലെത്തുമ്പോഴുള്ള ഭയമോ ആശങ്കയോ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കില്ലായിരിക്കാം. എന്നാൽ, ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനങ്ങൾക്ക് മാത്രം വിട്ടുകൊടുത്തിരുന്ന പഴയ വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനും മറികടക്കാൻ പാടില്ലാത്ത ഒരു ശക്തമായ ‘നിയമ പരിരക്ഷ’ സാധാരണക്കാർക്കുണ്ടെന്ന ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ പോലീസിനെ സമീപിക്കാൻ ഈ അറിവ് സഹായിക്കും.