ഒരു കുടിലിൽ നിന്നും രൂപം കൊണ്ട നിയമം, രാജ്യം ഉറ്റുനോക്കിയ മാറ്റം

രാജസ്ഥാനിലെ ദേവ്ദുംഗ്രി എന്ന ചെറിയൊരു ഗ്രാമത്തിൽ കല്ലും മണ്ണും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു കൊച്ചു കുടിലുണ്ടായിരുന്നു. ഒന്നോ രണ്ടോ മുറികൾ മാത്രം;
1990-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഏതാനും ചില ആളുകൾ അവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു കിണറുകൾ കുഴിച്ചും റോഡുകൾ പണിതും കാടുകൾ വെട്ടിത്തെളിച്ചും സർക്കാർ പദ്ധതികളിൽ അവർ ആത്മാർത്ഥമായി പണിയെടുത്തു. ആ ജോലിക്ക് അവർക്ക് കൂലി വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, പലപ്പോഴും മുഴുവൻ കൂലിയും അവരുടെ കൈകളിൽ എത്തിയില്ല. സർക്കാർ ഓഫീസിനും തങ്ങളുടെ പോക്കറ്റുകൾക്കും ഇടയിലെവിടെയോ വെച്ച് കണക്കുകൾ തിരുത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് അവർ സംശയിച്ചു. പക്ഷേ, അതൊന്നു പരിശോധിക്കാൻ അവർക്ക് ഒരു വഴിയുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. സ്വന്തം അധ്വാനവും കൂലിയും രേഖപ്പെടുത്തിയ ആ കടലാസുകൾ, അവർക്ക് ഒരിക്കലും പ്രവേശനമില്ലാത്ത ഒരു സർക്കാർ മുറിക്കുള്ളിൽ പൂട്ടിപ്പൂട്ടിവെച്ചിരിക്കുകയായിരുന്നു.

അതുകൊണ്ട്, ആ കുടിലിലുണ്ടായിരുന്നവരും ഗ്രാമീണരും ചേർന്ന് അവിശ്വസനീയമാംവിധം ലളിതമായ ഒരു കാര്യം പരീക്ഷിച്ചു. കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾ പുറത്തെടുക്കാൻ അവർ ഉദ്യോഗസ്ഥരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നിട്ട്, ആ രേഖകൾ ആരെക്കുറിച്ചാണോ എഴുതപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്, അവർക്കു മുന്നിൽ തുറന്ന വേദിയിൽവെച്ച് ഉറക്കെ വായിപ്പിച്ചു. ഒരു റോഡ് പണിതുവെന്ന് ആ പുസ്തകത്തിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ വഴിയിൽ താമസിക്കുന്ന നാട്ടുകാർക്ക് എഴുന്നേറ്റുനിന്ന് അങ്ങനെയൊരു റോഡ് നിലവിലുണ്ടോ എന്ന് പറയാൻ കഴിഞ്ഞു. ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് കൂലി നൽകിയെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ തൊഴിലാളിക്ക് തന്നെ എഴുന്നേറ്റുനിന്ന് തനിക്ക് ആ പണം കിട്ടിയിട്ടുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന് പറയാൻ കഴിഞ്ഞു.

ജൻ സുൻവായി

ഈ കൂട്ടായ്മകളെ അവർ ‘ജൻ സുൻവായി’ (ജനകീയ വിചാരണകൾ) എന്ന് വിളിച്ചു. 1994 ഡിസംബറിൽ കോട്ട് കിരാന എന്ന ഗ്രാമത്തിലായിരുന്നു ആദ്യത്തെ ജനകീയ വിചാരണകൾ നടന്നത്. തുടർന്ന് മറ്റു പലയിടങ്ങളിലും അത് ആവർത്തിക്കപ്പെട്ടു. ആ വിചാരണകളിൽ ഞെട്ടിക്കുന്ന ചില സത്യങ്ങൾ പുറത്തു വന്നു.
രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളികൾക്കായി നീക്കിവെച്ച പണം, സർക്കാർ ഓഫീസിന് പുറത്തുള്ള ആർക്കും കാണാൻ അനുവാദമില്ലാത്ത കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾക്കുള്ളിലേക്ക് ചോർന്നുപോവുകയായിരുന്നു.

ഇതിൽ നിന്നാണ് വർഷം തോറും ആ ചോദ്യം ഉയർന്നു വന്നത്. “ഇത് പൊതുപണമാണെങ്കിൽ, ഇത് എങ്ങോട്ടാണ് പോയതെന്ന് കാണാൻ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് എന്തുകൊണ്ട് അവകാശമില്ല?”

ആ ചോദ്യം രാജസ്ഥാനിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നില്ല. 1990-കളുടെ അവസാനത്തോടെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളും സ്വന്തം നിലയിൽ വിവരവകാശ നിയമങ്ങൾ പാസാക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങൾ തോറും ആ ആവശ്യം ശക്തമായി വളർന്നു. ഒടുവിൽ 2005-ൽ പാർലമെന്റ് ദേശീയ വിവരവകാശ നിയമം (RTI Act) പാസാക്കി. ഇന്ന് ഏതൊരു ഇന്ത്യൻ പൗരനും ഏതൊരു സർക്കാർ ഓഫീസിലെയും രേഖകൾ കാണാൻ ആവശ്യപ്പെടാനും, മുപ്പത് ദിവസത്തിനകം മറുപടി നേടാനും അധികാരം നൽകുന്ന ആ നിയമം അങ്ങനെയാണ് നിലവിൽ വന്നത്.

നൂറുകോടിയിലധികം ജനങ്ങൾക്ക് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനുള്ള അവകാശം ഉറപ്പുനൽകുന്ന ഒരു നിയമം ആരംഭിച്ചത്—തീർത്തും അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ—ഒരു ചെറിയ കുടിലിൽ ഇരുന്ന് സ്വന്തം കണക്കുപുസ്തകം ഉറക്കെ വായിക്കാൻ ഉദ്യോഗസ്ഥരോട് ആവശ്യപ്പെട്ട ഏതാനും ഗ്രാമീണരിൽ നിന്നായിരുന്നു.

ഇതേക്കുറിച്ച് നാം അല്പം ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. കാരണം, നമ്മളിൽ പലരും ചോദിക്കാൻ മറന്നുപോകുന്ന ഒരു ചോദ്യത്തിന് ഇത് ഉത്തരം നൽകുന്നുണ്ട്: യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു നിയമം എവിടെ നിന്നാണ് തുടങ്ങുന്നത്?

പാർലമെന്റിൽ നിന്നല്ല.

പാർലമെന്റിൽ നിന്നല്ല. ഒരു നിയമം അതിന്റെ നീണ്ട യാത്രയുടെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യാനും വോട്ട് ചെയ്യാനുമെത്തുന്ന ഇടം മാത്രമാണ് പാർലമെന്റ്. അതിനുമുമ്പ്, സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഒരു പ്രശ്നമായാണ് ഒരു നിയമം എപ്പോഴും പിറവിയെടുക്കുന്നത്; മാറ്റിവെക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രശ്നം. ചിലപ്പോൾ നിലവിലുള്ള നിയമങ്ങളിലൊന്നിലും ഉൾപ്പെടാത്ത ഒരു വിടവ് ഒരു കോടതിയുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുന്നതാവാം അതിന്റെ തുടക്കം. ചിലപ്പോൾ ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പ് സ്വയം ഒരു പ്രശ്നം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതാവാം. മറ്റു ചിലപ്പോൾ, വിവരവകാശ നിയമത്തിന്റെ കാര്യത്തിലെന്നപോലെ, നിശബ്ദതയെ ഒരു ഉത്തരമായി സ്വീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച—ഡൽഹിയിൽ ആരും കേട്ടിട്ടുപോലുമില്ലാത്ത—ഒരു കൊച്ചു ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം സാധാരണ മനുഷ്യരാവാം അതിന്റെ തുടക്കക്കാർ.

അവിടെനിന്ന് ആ വഴി സാധാരണയായി നീങ്ങുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്: ആ ആശയം ഒരു ഔദ്യോഗിക നിർദ്ദേശമായി മാറുന്നു. ഒരു മന്ത്രാലയം അതിനെ ഒരു കരട് ബില്ലാക്കി മാറ്റുന്നു. മന്ത്രിസഭ അത് പാർലമെന്റിലേക്ക് അയക്കാൻ അനുമതി നൽകുന്നു. തുടർന്ന് പാർലമെന്റിലെ ചർച്ചകളിലൂടെയും വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയും, ചിലപ്പോൾ പല മാറ്റങ്ങൾക്കും വിധേയമായി കടന്നുപോയി, ഒടുവിൽ അത് രാജ്യത്തിനാകെ ബാധകമായ ഒരു നിയമമായി മാറുന്നു.

എന്നാൽ, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ തുടക്കം, ആ വിത്ത്, ഒരിക്കലും തലസ്ഥാനത്തെ ഒരു വലിയ കൊട്ടാരക്കെട്ടിടമല്ല. അതിനേക്കാൾ വളരെ ചെറുതും, നിശബ്ദവും, സാധാരണ മണ്ണിലേക്ക് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതുമായ ഒരിടത്താണ് അത് മുളപൊട്ടുന്നത്.

ഒരു കോണിൽ കത്തിച്ചുവെച്ച ഒരു ചെറിയ വിളക്കിന് വളരെ വലിയൊരു മുറിയെ പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ദേവ്ദുംഗ്രിയിലുള്ളവർ ആ തിരി കൊളുത്തുമ്പോൾ അവർ നിയമനിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ചൊന്നും ചിന്തിച്ചിരുന്നില്ല. അവർ തങ്ങളുടെ അധ്വാനത്തിന്റെ കൂലി തെളിഞ്ഞുകാണാൻ മാത്രമാണ് ശ്രമിച്ചത്. എന്നാൽ സാധാരണയായി മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നത് അങ്ങനെയാണ്.

നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ നീതികേടായോ, അവ്യക്തമായോ, തെറ്റായോ തോന്നിയ ഏതെങ്കിലും ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ അനുവാദമില്ലാത്ത ഒരു രേഖ. കാര്യകാരണങ്ങൾ കൃത്യമായി വ്യക്തമാക്കാത്ത ഒരു നിയമം. ഉത്തരം ലഭിക്കേണ്ടിടത്ത് അവശേഷിക്കുന്ന ഒരു മൂകത.

ഒരിക്കൽ രാജസ്ഥാനിലെവിടെയോ, ഒരു കൂട്ടം മനുഷ്യർ അത്തരമൊരു നിശബ്ദതയെ നേരിട്ടു നോക്കി; ഒടുവിൽ ആ കടലാസുകൾ തുറന്നുറക്കെ വായിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടാൻ തന്നെ അവർ തീരുമാനിച്ചു.