താനൊരു ദേശസ്നേഹിയാണെന്ന് അറിയാത്ത ദേശസ്നേഹി

ഒരു കഥയിൽ തുടങ്ങാം.

ഒരിക്കൽ ഒരിടത്ത് ഒരു കൊച്ചുമകൻ മുത്തശ്ശനോട് ചോദിച്ചു:

“മുത്തശ്ശാ, ഞാൻ എന്റെ രാജ്യത്തെ സേവിക്കാൻ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?”

മുത്തശ്ശൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കുട്ടിയോട് ഒരു ഗ്ലാസ്സ് വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പറഞ്ഞു. അവൻ വേഗം അടുക്കളയിലേക്ക് ഓടി, വെള്ളവുമായി തിരിച്ചെത്തി.

“വെള്ളം വാങ്ങിയ ശേഷം,” മുത്തശ്ശൻ ചോദിച്ചു, “നീ ഇപ്പോൾ എന്താണ് ചെയ്തത്?”

കുട്ടി പറഞ്ഞു: “ഞാൻ മുത്തശ്ശന് കുടിക്കാൻ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്നു.”

“എന്തിനാണ് കൊണ്ടുവന്നത്?”

“മുത്തശ്ശന് ദാഹിച്ചതുകൊണ്ട്.”

“അതൊരു നല്ല കാര്യമല്ലേ നീ ചെയ്തത്?”

കുട്ടി തലയാട്ടി സമ്മതിച്ചു.

“എങ്കിൽ നീ രാജ്യം സേവിക്കാൻ തുടങ്ങി കഴിഞ്ഞു.”

കുട്ടി ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി.

“പക്ഷേ മുത്തശ്ശാ, ഞാൻ ചോദിച്ചത് എന്റെ രാജ്യത്തെ സേവിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ്, മുത്തശ്ശനെ സേവിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചല്ലല്ലോ.”

ആ വൃദ്ധൻ വീണ്ടും പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ചോദിച്ചു:

“ഒരു രാജ്യത്ത് ജീവിക്കുന്നത് ആരാണെന്നാണ് നീ കരുതുന്നത്?”

ഒരുപക്ഷേ, ദേശസ്നേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ തുടങ്ങേണ്ടത് ഇവിടെ നിന്നാകാം. വലിയ പ്രസംഗങ്ങളിലോ ആഘോഷങ്ങളിലോ സങ്കീർണ്ണമായ നിർവചനങ്ങളിലോ അല്ല; മറിച്ച്, ദാഹിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് നീട്ടുന്ന ഒരു ഗ്ലാസ്സ് വെള്ളത്തിൽ നിന്ന്. കാരണം, ഒരു രാജ്യം ഭൂപടത്തിലെ അതിരുകളോ ഒരു പേരോ ആകുന്നതിന് മുൻപ്, അത് കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ വീടാണ്. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ്, അതിനുള്ളിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ തിരിച്ചറിയാൻ നാം പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ദേശസ്നേഹം എന്നത് സാധാരണക്കാരന്റെ നിത്യജീവിതത്തിന് എത്തിപ്പിടിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര വലിയൊരു വാക്കായി നമ്മൾ മാറ്റിമറിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിർത്തി കാക്കുന്ന സൈനികരിലേക്കും, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി ജീവൻ നൽകിയ ധീരരിലേക്കും, നിർണായക തീരുമാനങ്ങളെടുക്കുന്ന ഭരണാധികാരികളിലേക്കുമാണ് നമ്മുടെ ചിന്തകൾ എപ്പോഴും പോകുന്നത്. അവരുടെ ത്യാഗവും സേവനവും തീർച്ചയായും ആദരവും നന്ദിയും അർഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വലിയ ചിത്രത്തിനിടയിൽ സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യരെ നമ്മൾ എവിടെയോ മറന്നുപോയി.

എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ ഉണർന്ന് ജോലിക്ക് പോവുകയും, ക്ഷീണിതനായി വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുകയും, അടുത്ത ദിവസവും അതേ ദിനചര്യ ആവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ മനുഷ്യനെ നമ്മൾ ഓർക്കാറുണ്ടോ? താനൊരു രാജ്യസേവനമാണ് ചെയ്യുന്നതെന്ന് സ്വയം അറിയാതെ തന്നെ ആ വ്യക്തിയും രാജ്യത്തെ താങ്ങിനിർത്തുകയല്ലേ?

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ നമ്മൾ വീട്ടിലേക്ക് പച്ചക്കറി വാങ്ങുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക. കടയിൽ ചെല്ലുന്നു, ആവശ്യമുള്ളവ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, പണം നൽകി മടങ്ങുന്നു. നമ്മുടെ ദിവസത്തിലെ വളരെ ചെറിയൊരു സമയം. എന്നാൽ ആ പച്ചക്കറികൾ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നതെന്ന് നമ്മൾ എപ്പോഴെങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? എവിടെയോ ഒരു കർഷകകുടുംബം പുലർച്ചെ നാലുമണിക്ക് ഉണർന്നിട്ടുണ്ടാകും. സൂര്യനുദിക്കും മുൻപ് അടുക്കളയിൽ തീ പുകഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ലോകം ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ ഒരാൾ പാടത്തേക്ക് ഇറങ്ങിയിട്ടുണ്ടാകും. വെയിലും മഴയും വകവെക്കാതെ ചെടികൾ നനച്ച്, കള പറിച്ച്, വിളവിനായി കാത്തിരുന്നിട്ടുണ്ടാകും. പിന്നീട് ആരോ അത് വിളവെടുത്തു, വാഹനത്തിൽ കയറ്റി, രാത്രി മുഴുവൻ വണ്ടിയോടിച്ച് മറ്റൊരാൾ ചന്തയിലെത്തിച്ചു, കടക്കാരൻ അത് നിരത്തിവെച്ചു. ഒരു പച്ചക്കറി നമ്മുടെ അടുക്കളയിൽ എത്തുമ്പോഴേക്കും അനേകം മനുഷ്യരുടെ വിയർപ്പും അധ്വാനവും അതിൽ പതിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

ആ കർഷകൻ ഒരുപക്ഷേ നമ്മുടെ നഗരം കണ്ടിട്ടുണ്ടാകില്ല. ആ ഡ്രൈവർക്ക് നമ്മുടെ പേര് അറിയില്ലായിരിക്കാം. ആ കച്ചവടക്കാരൻ നമ്മുടെ വീടിന്റെ പടി ചവിട്ടിയിട്ടുണ്ടാകില്ല. എങ്കിലും നമ്മൾ കഴിക്കുന്ന ഓരോ ഉരുള ആഹാരത്തിനും പിന്നിൽ ഇവരെല്ലാമുണ്ട്. “ഞാൻ നാടിനെ സേവിക്കാൻ പോകുന്നു” എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ടല്ല അവരാരും അതിരാവിലെ ഉണരുന്നത്. അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാനും സ്വന്തം കുടുംബത്തിന്റെ വിശപ്പടക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അവർ പണിയെടുത്തത്. എന്നാൽ അങ്ങനെ ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന്റെ വിശപ്പുകൂടിയാണ് മാറ്റിയത്. ഇത് രാജ്യസേവനമല്ലെങ്കിൽ പിന്നെന്താണ്?

നമ്മുടെ വീടിന് മുന്നിലെ വഴി തൂത്തുവാരി വൃത്തിയാക്കുന്ന മനുഷ്യനെ നോക്കൂ. വൃത്തിയുള്ള വഴി നമ്മൾ കാണുമെങ്കിലും അത് വൃത്തിയാക്കിയ ആളെ കാണാറില്ല. മാലിന്യം നീക്കം ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോൾ നാം പരാതിപ്പെടും, എന്നാൽ ജോലി കൃത്യമായി ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ ആ അധ്വാനത്തെ നമ്മൾ ശ്രദ്ധിക്കാറില്ല.

ആശുപത്രിയിലെ കിടക്കവിരി മാറ്റുന്ന അറ്റൻഡർ

കുട്ടികളെ സുരക്ഷിതമായി സ്കൂളിലെത്തിക്കുന്ന ബസ് ഡ്രൈവർ

ഒരു ആംബുലൻസ് കേടുപാടുകൾ തീർക്കുന്ന മെക്കാനിക്

കള്ളം പറയരുതെന്ന് മക്കളെ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരമ്മ

പഠിക്കാൻ പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന കുട്ടിക്കായി കുറച്ചുകൂടി സമയം നീക്കിവെക്കുന്ന അധ്യാപകൻ

തിരക്കുള്ള റോഡ് മുറിച്ചുകടക്കാൻ പ്രായമായ ഒരാളെ സഹായിക്കുന്ന ഒരു വഴിയാത്രക്കാരൻ

ഇവരുടെയൊന്നും പ്രവൃത്തികൾ ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടില്ല. ഇവർക്ക് മെഡലുകളോ കരഘോഷങ്ങളോ ഫോട്ടോകളോ ഉണ്ടാവില്ല. എന്നാൽ ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ, ഇവരൊക്കെ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഒരു ദിവസത്തേക്ക് നിർത്തിവെച്ചാൽ എന്താകും നമ്മുടെ നാടിന്റെ അവസ്ഥ? നമ്മൾ ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോകുന്ന അനേകം മനുഷ്യരിലാണ് നമ്മുടെ ഓരോരുത്തരുടെയും ജീവിതം താങ്ങിനിർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് അപ്പോൾ നാം തിരിച്ചറിയും.

ഇത് നമ്മെ കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ള ഒരു ചോദ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു: യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് ഒരു രാജ്യം?

മലകളും പുഴകളും നഗരങ്ങളും അതിരുകളുമാണ് രാജ്യമെന്ന് നമ്മൾ പലപ്പോഴും പറയാറുണ്ട്. തീർച്ചയായും അവയെല്ലാം രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടിയാണ് രാജ്യം. അപരിചിതനായ ഒരാളിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം വാങ്ങാൻ നമുക്ക് തോന്നുന്ന വിശ്വാസമാണത്. വീണുപോയ ഒരാളെ കാണുമ്പോൾ വഴിയിൽ നിന്നുപോകുന്ന കരുണയാണത്. കടക്കാരന്റെ ത്രാസിലെ തൂക്കത്തിൽ ഉപഭോക്താവിനുള്ള ഉറപ്പാണത്. ആരും കാണാനില്ലെങ്കിലും ചെയ്യുന്ന ജോലി ആത്മാർത്ഥതയോടെ പൂർത്തിയാക്കുന്ന ഒരു തൊഴിലാളിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തമാണത്. രാജ്യം എന്നാൽ നമ്മുടെ കാൽക്കീഴിലെ മണ്ണ് മാത്രമല്ല, ആ മണ്ണിന് മുകളിൽ പരസ്പരം നമ്മൾ സാധ്യമാക്കുന്ന ജീവിതം കൂടിയാണ്.

മാധ്യമപ്രവർത്തനത്തിന്റെ നാളുകളിൽ പല ജാലകങ്ങളിലൂടെ ഞാൻ ഈ രാജ്യത്തെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ചില ദിവസങ്ങളിൽ വാർത്തകൾ വലിയ നേട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചാകും. മറ്റു ചില ദിവസങ്ങളിൽ അത് തർക്കങ്ങളും പരാജയങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും അനിശ്ചിതത്വങ്ങളുമാകും. പ്രമുഖർ സംസാരിക്കുന്നു, തീരുമാനങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു, വാഗ്വാദങ്ങൾ നടക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനെയൊക്കെ അപ്പുറം മറ്റൊരു രാജ്യം ഒച്ചപ്പാടുകളില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നുണ്ട്. ആളുകൾ ഉണരുന്നു, പ്രാതൽ തയ്യാറാക്കുന്നു, മക്കളെ സ്കൂളിൽ വിടുന്നു, കടകൾ തുറക്കുന്നു, ജോലിക്കായി യാത്ര ചെയ്യുന്നു, പരസ്പരം താങ്ങായി നിലകൊള്ളുന്നു. ക്യാമറകൾ ഓഫായാലും ഈ രാജ്യം ജീവിക്കുന്നത് ഒരിക്കലും നിർത്തുന്നില്ല.

ഈ നിശ്ശബ്ദമായ സംഭാവനയുടെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ വശം, പലരും തങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് രാജ്യസേവനമാണെന്ന് അറിയുന്നതേയില്ല എന്നതാണ്. സത്യം മാത്രം സംസാരിക്കാൻ മക്കളെ പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഒരു അമ്മ താൻ രാജ്യത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയാണെന്ന് ചിന്തിക്കുന്നില്ല. ഒരു നല്ല മനുഷ്യനായി മക്കളെ വളർത്താൻ മാത്രമാണ് അവർ ശ്രമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ആ കുട്ടി നാളെ മറ്റൊരാളുടെ അയൽക്കാരനോ, സഹപ്രവർത്തകനോ, തൊഴിലുടമയോ, സുഹൃത്തോ ഒക്കെയായി മാറും. തീൻമേശയിൽ നിന്ന് പഠിച്ച ആ ചെറിയ സത്യസന്ധത പിന്നീട് നൂറുകണക്കിന് ജീവിതങ്ങളിലേക്ക് പടരും.

എന്നാൽ ഇവിടെ നാം തിരിച്ചറിയേണ്ട മറ്റൊരു വ്യത്യാസമുണ്ട്. എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും യാന്ത്രികമായി രാജ്യസേവനമായി മാറുന്നില്ല.

ഉപഭോക്താക്കളെ പറ്റിക്കുന്ന ഒരാൾ താൻ കട നടത്തുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം രാജ്യം സേവിക്കുകയാണെന്ന് പറയാനാവില്ല.

പൊതുപണം അപഹരിക്കുന്ന ഒരാൾ ഉന്നതപദവിയിലിരിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് ദേശസ്നേഹമാകില്ല.

മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് രാജ്യസ്നേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഉറക്കെ പ്രസംഗിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം ദേശസ്നേഹിയാകാൻ കഴിയില്ല.

നമ്മൾ എന്ത് ചെയ്യുന്നു എന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം, അത് എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നുവെന്നും മറ്റുള്ളവർക്ക് നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികൾ എന്താണ് നൽകുന്നത് എന്നതുമാണ്. ബാക്കി തുക കൃത്യമായി തിരികെ നൽകുന്ന ഒരു വ്യാപാരി ചെയ്യുന്നത് ലളിതമെങ്കിലും വലിയൊരു കാര്യമാണ്. ഒരു സ്കൂൾ കെട്ടിടം പണിയുമ്പോൾ ഗുണനിലവാരമില്ലാത്ത വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്ന തൊഴിലാളി, താൻ ഒരിക്കലും കാണാനിടയില്ലാത്ത കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ജീവനാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്. ഒരു പാവപ്പെട്ടവനെയും ധനികനെയും ഒരേ ആദരവോടെ കാണുന്ന ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥൻ മൂല്യങ്ങളെയാണ് കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നത്. കൃത്യമായി നികുതിയടയ്ക്കുന്ന ഒരു പൗരൻ പങ്കിടപ്പെട്ട പൊതുസൗകര്യങ്ങളെയാണ് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നത്. ദേശസ്നേഹം എന്നത് പദവികളുടെ വലിപ്പത്തിലല്ല, നമ്മുടെ പെരുമാറ്റത്തിലെ സത്യസന്ധതയിലാണ് തെളിയുന്നത്.

മറ്റൊരു ചോദ്യം കൂടി നമ്മൾ സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്. നമ്മൾ എന്തിനാണ് നമ്മുടെ രാജ്യസ്നേഹം തെളിയിക്കാൻ തിടുക്കം കൂട്ടുന്നത്? മറ്റുള്ളവർ അത് കാണണമെന്നും, നമ്മളെ നല്ല പൗരന്മാരായി അംഗീകരിക്കണമെന്നും നമ്മൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരേ രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്ന രണ്ടുപേർക്ക് ആ രാജ്യത്തിന്റെ നന്മയെക്കുറിച്ച് വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ഒരു കുട്ടിയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് അച്ഛനും അമ്മയ്ക്കും വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറില്ലേ? അതിനർത്ഥം അവരിൽ ആർക്കോ ഒരാൾക്ക് കുട്ടിയോട് സ്നേഹം കുറവാണെന്നല്ല. സ്നേഹം എപ്പോഴും ഒരേ സ്വരത്തിലുള്ള യോജിപ്പല്ല ഉണ്ടാക്കുന്നത്; ചിലപ്പോൾ അത് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കും.

ഇവിടെയാണ് ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പരീക്ഷണം:

എന്നോട് ശക്തമായി വിയോജിക്കുന്ന ഒരു സഹപൗരനെ ബഹുമാനിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയുമോ?

എന്റെ അവകാശങ്ങൾ പോലെ തന്നെ അയാളുടെ അവകാശങ്ങളും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുമോ?

ഞാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാത്ത ഒരാളോട് നീതിപൂർവ്വം പെരുമാറാൻ എനിക്ക് സാധിക്കുമോ?

നമ്മുടെ ഭരണഘടന ആരംഭിക്കുന്നത് തന്നെ “നമ്മൾ, ഭാരതത്തിലെ ജനങ്ങൾ” എന്ന ലളിതമായ വാക്കുകളോടെയാണ്. ഏറ്റവും ശക്തനായ വ്യക്തിയിൽ നിന്നോ, ധനികനായ കുടുംബത്തിൽ നിന്നോ, ഉയർന്ന പദവികളിൽ നിന്നോ അല്ല അത് തുടങ്ങുന്നത്; നമ്മളിൽ നിന്നാണ്. സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ജനങ്ങൾ സന്ദർശകരല്ല; അവർ ഇതിന്റെ ഉടമകളാണ്. ഭാഷയോ വിശ്വാസമോ അഭിപ്രായമോ വരുമാനമോ ജീവിതരീതിയോ വ്യത്യസ്തമാണെന്ന കാരണത്താൽ മറ്റൊരു പൗരന്റെ അന്തസ്സ് ഒരിക്കലും കുറഞ്ഞുപോകുന്നില്ല.

രണ്ട് അയൽക്കാരെ സങ്കൽപ്പിക്കുക.

ഒരാൾ എന്നും രാജ്യസ്നേഹത്തെക്കുറിച്ച് വാതോരാതെ സംസാരിക്കുന്നു, എല്ലാ ആഘോഷങ്ങളിലും പങ്കെടുക്കുന്നു. എന്നാൽ സ്വന്തം തൊഴിലാളികളോട് മോശമായി പെരുമാറുന്നു, അവസരം കിട്ടുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവരെ പറ്റിക്കുന്നു, സ്വന്തം കാര്യമില്ലെങ്കിൽ ആരെയും സഹായിക്കില്ല.

രണ്ടാമത്തെയാൾ ദേശസ്നേഹത്തെക്കുറിച്ച് വലിയ വർത്തമാനങ്ങളൊന്നും പറയാറില്ല. എന്നാൽ തൊഴിലാളികൾക്ക് ന്യായമായ കൂലി നൽകുന്നു, പരിസരം വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുന്നു, ബുദ്ധിമുട്ടുന്നവരെ സഹായിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവരെ ബഹുമാനിക്കാൻ മക്കളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

ഇവരിൽ ആരാണ് രാജ്യത്തെ കൂടുതൽ സേവിക്കുന്നത്?

പരസ്യമായ ദേശസ്നേഹ പ്രകടനങ്ങൾ തെറ്റാണെന്നല്ല ഇതിനർത്ഥം; അവ നമ്മെ ഒന്നിപ്പിക്കുകയും പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. എന്നാൽ നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ പെരുമാറ്റം ആ മൂല്യങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന് അർത്ഥമുണ്ടാകുന്നത്. ആളുകൾ രാജ്യത്തെ എത്രത്തോളം സ്നേഹിക്കുന്നു എന്ന് ചോദിക്കുന്നതിനേക്കാൾ, സാധാരണ ജീവിതത്തിൽ ആ സ്നേഹം എങ്ങനെയാണ് അവർ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് ചോദിക്കേണ്ട സമയമാണിത്.

നമ്മുടെ ഇന്നത്തെ ജീവിതം സാധ്യമാക്കിയ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക: നമുക്ക് ആഹാരം ഉണ്ടാക്കിത്തന്ന കർഷകൻ, വീട്ടിൽ വെളിച്ചമെത്തിച്ച ലൈൻമാൻ, സുരക്ഷിതമായി നമ്മെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തെത്തിച്ച ഡ്രൈവർ, പ്രിയപ്പെട്ടവർ കിടപ്പിലായപ്പോൾ ആശുപത്രി മുറി വൃത്തിയാക്കിയ ശുചീകരണത്തൊഴിലാളി, വഴിയിൽ വീണപ്പോൾ കൈപിടിച്ചുയർത്തിയ അപരിചിതൻ… നമ്മൾ ഒരിക്കലും ഇവരുടെ പേരുകൾ അറിയാനിടയില്ല. എങ്കിലും നമ്മുടെ ജീവിതങ്ങൾ പരസ്പരം ഇഴചേർന്നു കിടക്കുന്നു. നമ്മൾ തനിച്ചല്ല ജീവിക്കുന്നത്; അറിയാതെയാണെങ്കിലും പരസ്പരം താങ്ങുകയാണ്.

ഇത് വിജയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ സങ്കൽപ്പങ്ങളെയും മാറ്റിയെഴുതുന്നു. പദവികളും പണവും പ്രശസ്തിയും നേടാൻ നമ്മൾ വർഷങ്ങൾ ചിലവഴിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ ജീവിതത്തിന്റെ ഒടുവിൽ മറ്റൊരു ചോദ്യം ഉയർന്നുനിൽക്കും: “ഞാൻ നേടിയതിനപ്പുറം, ഞാൻ ഇവിടെ ജീവിച്ചതുകൊണ്ട് ആർക്കെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും നന്മയുണ്ടായോ?”

ഇന്ന് രാത്രി ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുന്നതിന് മുൻപ്, നിങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ ദിവസത്തെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ ഓർത്തുനോക്കൂ. സമ്പാദിച്ച പണമോ, ചെയ്തുതീർത്ത ജോലികളോ, കിട്ടിയ പ്രശംസകളോ മാത്രമല്ല കണക്കുകൂട്ടേണ്ടത്. നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം മറ്റൊരാൾക്ക് ആശ്വാസമായ ഏതെങ്കിലും ഒരു നിമിഷം ഓർക്കുക. ഒരുപക്ഷേ നിങ്ങൾ ക്ഷമയോടെ കേട്ടിരുന്ന ഒരു സംസാരമാകാം, ആത്മാർത്ഥതയോടെ ചെയ്ത ഒരു ജോലിയാകാം, അർഹതയില്ലാത്ത ഒരു ലാഭം നിരസിച്ചതാകാം, തിരികെ ഒന്നും തരാൻ കഴിയാത്ത ഒരാളെ സഹായിച്ചതാകാം. കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങളുള്ള ഒരു രാജ്യത്ത് ഇതൊരു ചെറിയ കാര്യമായി തോന്നാം. എന്നാൽ അത്തരം കോടിക്കണക്കിന് നിമിഷങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഈ രാജ്യം ഓരോ ദിവസവും ജീവിക്കുന്നത്.

താൻ വിളയിച്ച ധാന്യം എവിടെയോ ഉള്ള ഒരു കുഞ്ഞിന്റെ വിശപ്പടക്കിയെന്ന് ആ കർഷകൻ അറിയണമെന്നില്ല. താൻ വൃത്തിയാക്കിയ വഴിയിലൂടെ ആൾക്കാർ സുരക്ഷിതമായി നടന്നുപോയെന്ന് ആ തൊഴിലാളി കാണണമെന്നില്ല. താൻ പഠിപ്പിച്ച സത്യസന്ധത എത്രയോ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ തൊട്ടുണർത്തിയെന്ന് ആ അമ്മ കാണണമെന്നില്ല. ആ നന്മകൾ സത്യമായി നിലനിൽക്കാൻ അവർ അതൊന്നും അറിയണമെന്നുമില്ല.

അതാണ് ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദമായ സൗന്ദര്യം. അത് എപ്പോഴും ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചുപറയേണ്ടതോ, കൊടിയടയാളങ്ങളായി പ്രദർശിപ്പിക്കേണ്ടതോ അല്ല. ചിലപ്പോൾ അത് നമ്മൾ ജീവിക്കുന്ന രീതിയാണ്, സഹജീവികളോട് കാട്ടുന്ന കരുണയാണ്, ചെയ്യുന്ന ജോലിയോടുള്ള ആത്മാർത്ഥതയാണ്. മുത്തശ്ശന് കൊച്ചുമകൻ നൽകിയ ആ ഒരു ഗ്ലാസ്സ് വെള്ളം ഈ രാജ്യത്തെ മുഴുവൻ മാറ്റിമറിച്ചില്ലായിരിക്കാം. എന്നാൽ അവൻ തുടങ്ങിയ ആ തിരിച്ചറിവ്, ജീവിതകാലം മുഴുവൻ മനുഷ്യരോട് എങ്ങനെ പെരുമാറണം എന്നതിനെ മാറ്റിമറിക്കാൻ പോന്നതായിരുന്നു.

രാജ്യത്തെ സേവിക്കുക എന്നാൽ അതിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ കരുതുക എന്നതാണെങ്കിൽ, ഒരു ദേശസ്നേഹിയാകാൻ നമുക്ക് മുന്നിൽ ദിവസവും എത്രയെത്ര നിശ്ശബ്ദമായ അവസരങ്ങളാണ് തുറന്നുകിടക്കുന്നത്!