വാർത്തയും വ്യാജപ്രചാരണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാൻ നിങ്ങൾക്കാവുമോ?

ഒരു ദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ഒരു കുടുംബ വാട്‌സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പിലേക്ക് ഒരു സന്ദേശം എത്തുന്നു. അടുത്തുള്ളൊരു പട്ടണത്തിൽവെച്ച് അപരിചിതരായ ചിലർ കുട്ടിയെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിക്കുന്ന വ്യക്തതയില്ലാത്ത ഒരു വീഡിയോ ദൃശ്യമാണത്. പ്രദേശത്ത് കുട്ടികളെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന സംഘങ്ങൾ സജീവമാണെന്ന് അടിക്കുറിപ്പും നൽകിയിരിക്കുന്നു. ഒരാൾ അത് അയൽപക്ക ഗ്രൂപ്പിലേക്ക് ഫോർവേഡ് ചെയ്യുന്നു. മറ്റൊരാൾ അത് വീണ്ടും പങ്കുവെക്കുന്നു.

മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ അവിടെ ആളുകൾ തടിച്ചുകൂടുന്നു—തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല, മറിച്ച് ഭയത്തിന്റെ പേരിൽ.

2017-നും 2020-നും ഇടയിൽ, കുട്ടികളെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നവരോ അവയവക്കച്ചവടക്കാരോ പ്രദേശത്തുണ്ടെന്ന് അവകാശപ്പെട്ട് വാട്‌സാപ്പിലൂടെ പ്രചരിച്ച സമാനമായ വ്യാജസന്ദേശങ്ങളെത്തുടർന്ന്, ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ ആക്രമണത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ കുറഞ്ഞത് 23 പേർക്കെങ്കിലും ജീവൻ നഷ്ടമായി. ഇത്തരം കൊലപാതകങ്ങൾക്ക് കാരണമായ ഭൂരിഭാഗം വീഡിയോകളും സന്ദേശങ്ങളും വ്യാജമോ, എവിടെയോ നടന്ന പഴയ സംഭവങ്ങളോ, അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായും കെട്ടിച്ചമച്ച കഥകളോ ആയിരുന്നു. കൊല്ലപ്പെട്ടവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഭയന്നുവിറച്ച ആൾക്കൂട്ടത്തിന് അപരിചിതരായി തോന്നിയ യാത്രക്കാരോ പുറത്തുനിന്നുള്ളവരോ ആയിരുന്നു.

ഇതൊരു തീവ്രമായ പ്രത്യാഘാതമാണ്. എങ്കിലും, ഒരു കാര്യം അടിയന്തരമാണെന്ന് തോന്നുമ്പോൾ അത് വിശ്വസിക്കാനും മറ്റുള്ളവർക്ക് അയച്ചുകൊടുക്കാനുമുള്ള ഈ ശീലം വളരെ സാധാരണമാണ്; മിക്കപ്പോഴും അത് മരണത്തിൽ കലാശിക്കാറില്ലെങ്കിലും, ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ എന്താണ് സത്യമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നത് എന്നതിനെ അത് നിശബ്ദമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു.

മൈക്രോസോഫ്റ്റ് നടത്തിയ ആഗോള സർവേ പ്രകാരം, 60 ശതമാനത്തിലധികം ഇന്ത്യക്കാരും ഓൺലൈനിൽ വ്യാജവാർത്തകൾ നേരിട്ടതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇത് ആഗോള ശരാശരിയായ 57 ശതമാനത്തേക്കാൾ കൂടുതലാണ്. ലോകത്തിൽ തന്നെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വാട്‌സാപ്പ് ഉപയോക്താക്കളുള്ളതും, ഫോർവേഡ് സന്ദേശങ്ങളുടെ നിരക്ക് ഏറ്റവും ഉയർന്നതുമായ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇന്ത്യ. മറ്റൊരു സർവേയിൽ, കന്നിവോട്ടർമാരായ 88 ശതമാനം യുവാക്കളും വ്യാജവാർത്തകളെ വലിയൊരു പ്രശ്നമായി കാണുന്നുവെങ്കിലും, മുന്നിലെത്തുന്ന വാർത്ത വ്യാജമാണോ എന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ പലപ്പോഴും പ്രയാസപ്പെടുന്നുവെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നു.

അങ്ങനെയെങ്കിൽ ഇവിടെ ഉയർന്നുവരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം ഇതാണ്: വ്യാജപ്രചാരണം ഒരു ഗുരുതര പ്രശ്നമാണെന്ന് നമ്മളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സമ്മതിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് ഇത്രവേഗം പടരുന്നത്?

ഇതിന്റെ ഒരു കാരണം മനുഷ്യന്റെ അടിസ്ഥാന മനഃശാസ്ത്രമാണ്. നമ്മെ ചിന്തിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നേക്കാൾ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുക നമ്മിൽ ഭയമോ ദേഷ്യമോ അഭിമാനമോ ഉണ്ടാക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങളാണ്. “ഇത് ഉടൻ പങ്കുവെക്കൂ, നിങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ അപകടത്തിലായേക്കാം” എന്ന് ഭയം നമ്മോട് പറയുന്നു. “ഇത് ഉടൻ പങ്കുവെക്കൂ, നിങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന കാര്യം ശരിയാണെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു” എന്ന് അഭിമാനം പറയുന്നു. എന്നാൽ ഇവയൊന്നും “ദയവായി ഒന്നു കാത്തിരിക്കൂ, ആദ്യം ഇതൊന്ന് പരിശോധിക്കൂ” എന്ന് പറയാറില്ല; കാരണം ജാഗ്രതയേക്കാൾ ജിജ്ഞാസയും ഭയവുമാണ് എപ്പോഴും തിടുക്കം കൂട്ടുന്നത്.

മറ്റൊരു നിശബ്ദ കാരണവുമുണ്ട്. പലർക്കും ഒരു വിവരത്തിന്റെ സത്യാവസ്ഥ എങ്ങനെ പെട്ടെന്ന് പരിശോധിക്കണമെന്ന് അറിയില്ല. ഇതിന് പ്രത്യേക സങ്കേതങ്ങളോ മാധ്യമപ്രവർത്തകന്റെ വൈദഗ്ധ്യമോ ആവശ്യമാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെയല്ല.

ലളിതമായ ചില ശീലങ്ങളിലൂടെ ഭൂരിഭാഗം വ്യാജ ഉള്ളടക്കങ്ങളെയും തടയാൻ സാധിക്കും:

‘ഫോർവേഡ് ചെയ്തത്’ എന്ന ലേബൽ: വാട്‌സാപ്പിൽ “Forwarded many times” (പലതവണ ഫോർവേഡ് ചെയ്തത്) എന്ന് കാണിക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങൾ വേഗത കുറയ്ക്കാനുള്ള സൂചനയാണ്. ആർക്കും സത്യാവസ്ഥ ഉറപ്പുവരുത്താൻ കഴിയാത്തവിധം ഈ സന്ദേശം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു എന്നതുകൊണ്ടാണ് ആ അടയാളം വരുന്നത്.

റിവേഴ്സ് ഇമേജ് സെർച്ച്: സംശയമുള്ള ഫോട്ടോയോ വീഡിയോയോ റിവേഴ്സ് ഇമേജ് സെർച്ച് വഴി പരിശോധിക്കാം. “സമീപകാലത്തുണ്ടായത്” എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന പല ദൃശ്യങ്ങളും വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ളതോ മറ്റേതെങ്കിലും രാജ്യത്തുനിന്നുള്ളതോ ആണെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കും.

ചിന്തിക്കാൻ സമയം തരാത്ത സന്ദേശങ്ങൾ: ചിന്തിക്കാൻ സമയം നൽകാതെ, ഉടൻ നടപടിയെടുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന അടിയന്തര സന്ദേശങ്ങളെ കൂടുതൽ സംശയത്തോടെ വീക്ഷിക്കുക.

വ്യാജപ്രചാരണങ്ങൾ നിത്യേന പരിശോധിച്ച് വ്യക്തത വരുത്തുന്ന സ്വതന്ത്ര ഫാക്റ്റ്-ചെക്കിംഗ് സ്ഥാപനങ്ങളും, സർക്കാരിന്റെ പ്രസ് ഇൻഫർമേഷൻ ബ്യൂറോയുടെ (PIB) ഫാക്റ്റ്-ചെക്ക് വിഭാഗവും ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. അവർക്ക് എല്ലാ വ്യാജവാർത്തകളും തടയാൻ കഴിഞ്ഞെന്നു വരില്ല. എങ്കിലും സംശയകരമായ ഒരു സന്ദേശം മറ്റൊരാൾക്ക് ഫോർവേഡ് ചെയ്യുന്നതിന് മുൻപ് ഇത്തരം സ്രോതസ്സുകളിൽ ഒന്നെങ്കിലും പരിശോധിക്കുന്നത് നാം കരുതുന്നതിലും കുറഞ്ഞ സമയം കൊണ്ട് സാധ്യമാകുന്ന കാര്യമാണ്.

സ്ഥിരീകരിക്കാത്ത എല്ലാ സന്ദേശങ്ങളും വ്യാജമാണെന്നോ, മറ്റുള്ളവരിലുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ വിശ്വാസത്തിന് പകരം സംശയം മാത്രം മതി എന്നോ ഇതിനർത്ഥമില്ല. കൃത്യതയില്ലാത്തതാണെങ്കിൽ പോലും ആളുകൾ പങ്കുവെക്കുന്ന മിക്ക സന്ദേശങ്ങളും നിരുപദ്രവകരമാണ്. എന്നാൽ 2017-നും 2020-നും ഇടയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട ആ 23 ജീവനുകൾ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഒന്നാണ്—ചിലപ്പോഴെങ്കിലും, ഒരു വ്യാജപ്രചാരണവും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള ദൂരം അളക്കപ്പെടുന്നത് വെറുമൊരു അബദ്ധത്തിലല്ല, മറിച്ച് ഗുരുതരമായ ജീവഹാനിയിലാണ്.

ഫോണിൽ വരുന്ന ഓരോ സന്ദേശവും ഒരു പൗരൻ വസ്തുതാപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കേണ്ടതില്ല. എന്നാൽ ഭയമോ ദേഷ്യമോ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഒരു വിവരം മറ്റൊരാളിലേക്ക് അയക്കുന്നതിന് മുൻപ്, “ഇത് ശരിക്കും സത്യമാണോ?” എന്ന് സ്വയം ചോദിക്കാൻ ഒരു നിമിഷം നീക്കിവെക്കുന്നത് ദിവസവും പലതവണ ചെയ്യാവുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയൊരു പൗരധർമ്മമാണ്.

അടുത്ത തവണ “ഉടൻ ഷെയർ ചെയ്യുക” എന്ന ആവശ്യവുമായി ഒരു സന്ദേശം മുന്നിലെത്തുമ്പോൾ, വിരലുകൾ ചലിക്കുന്നതിന് മുൻപ് സ്വയം ഈ ചോദ്യം ചോദിക്കാം: “ഞാൻ ഇത് പങ്കുവെക്കുന്നത് ഇതിന്റെ സത്യാവസ്ഥ ബോധ്യപ്പെട്ടതുകൊണ്ടാണോ, അതോ ഇതെന്നിൽ എന്തോ വികാരം ഉണ്ടാക്കിയതുകൊണ്ടു മാത്രമാണോ?”