ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനെ പ്രകാശപൂരിതമാക്കിയ പതിനൊന്ന് ദീപങ്ങൾ

പ്രതീകാത്മക ചിത്രം

നൂറു വർഷം മുമ്പ് ഒരു ദീപാവലി രാത്രിയിൽ, ഒരു ഇന്ത്യൻ ഗ്രാമത്തിലെ ചെറിയൊരു മൺവീടിന്റെ മുറ്റത്ത് ഒരു സ്ത്രീ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. പതിനൊന്ന് മൺചെരാതുകൾ അവളുടെ മുന്നിൽ നിരനിരയായി നിന്നിരുന്നു. അവ ഓരോന്നിലേക്കും അവർ വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ, തുള്ളികളായി കടുക് എണ്ണ ഒഴിച്ചു. കൊച്ചുമകൻ ചോദിച്ചു, “മുത്തശ്ശീ, നമ്മൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് കൂടുതൽ വിളക്കുകൾ കൊളുത്താത്തത്?” അവൾ ആ എണ്ണക്കുപ്പിയിലേക്ക് നോക്കിക്കൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു, “കാരണം, നാളെയും നമുക്ക് ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.” അന്ന് രാത്രി വൈകി, അവൾ വിളക്കുകൾ ഓരോന്നായി കെടുത്തുവാൻ തുടങ്ങി. പ്രകാശത്തിന്റെ ഉത്സവം എന്തുകൊണ്ട് ഇരുട്ടിൽ അവസാനിക്കുന്നു എന്ന് ആ കുട്ടി അത്ഭുതപ്പെട്ടു. മുത്തശ്ശി ഇന്ന് വീട് മനോഹരമാക്കുന്ന വെളിച്ചവും നാളെ തന്റെ കുടുംബത്തിന് ഭക്ഷണം നൽകുന്ന തീയും തമ്മിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ അവൻ തീരെ ചെറുപ്പമായിരുന്നു.

വർഷം 1926. ഇന്ത്യ അപ്പോഴും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന് കീഴിലായിരുന്നു. പല കുടുംബങ്ങളിലും ദീപാവലി ആഘോഷം, യഥാർത്ഥ ഉത്സവ ദിവസത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പേ തുടങ്ങിയിരുന്നു. മൺചുവരുകൾ കൈകൊണ്ട് മിനുക്കി നന്നാക്കി. ഓട്ടുപാത്രങ്ങൾ ചാരവും പുളിയും ഉപയോഗിച്ച് ഉരച്ചുകഴുകി. വിറകടുപ്പുകളിൽ പലഹാരങ്ങൾ പാകം ചെയ്തു. കുട്ടികൾ പുതിയ വസ്ത്രങ്ങൾക്കായി കാത്തിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ അത് വർഷത്തിലെ അവരുടെ ഒരേയൊരു പുതിയ വസ്ത്രമായിരിക്കും. സ്ത്രീകൾ വിളക്കിന്റെ തിരികളിടാനായി കൈകൾകൊണ്ട് പരുത്തി നൂൽ നൂറ്റു. ഗ്രാമത്തിലെ കുശവൻ നൂറുകണക്കിന് ചെരാതുകൾ നിര്‍മ്മിച്ചു. പലപ്പോഴും അവയ്ക്ക് പണത്തിനു പകരം ധാന്യങ്ങൾ പരസ്പരം കൈമാറി. ലളിതമെന്ന് തോന്നിയ ഈ ആഘോഷങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പരസ്പരം ആവശ്യമായ കാര്യങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്ത നിരവധി മനുഷ്യരുടെ കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു.

ചക്രത്തിനരികെ ഇരിക്കുന്ന ആ കുശവനെ ഒന്ന് മനസ്സിൽ കാണുക. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈകളിൽ നനഞ്ഞ കളിമണ്ണാകെ പുരണ്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു കർഷകൻ ധാന്യവുമായി വന്ന് വിളക്കുകൾ നിറച്ച ഒരു കുട്ടയുമായി മടങ്ങുന്നു. രണ്ടുപേരും പരസ്പരം സമ്മാനങ്ങളൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല. കഠിനാധ്വാനത്തിലൂടെ നേടിയ എന്തോ ഒന്ന് ഇരുവരും കൈമാറിയിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും, ഈ കൈമാറ്റത്തിൽ അഗാധമായ മാനുഷികതയുണ്ട്. ഒരു കുടുംബം ധാന്യം വിളയിക്കുന്നു, മറ്റൊരു കുടുംബം വിളക്കുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, അങ്ങനെ അവർ ഒന്നിച്ചുകൂടി ഒരു ഉത്സവം സാധ്യമാക്കുന്നു. ആരുടെയും സഹായം ആവശ്യമില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ് സ്വാതന്ത്ര്യമെന്ന് നാം പലപ്പോഴും പറയാറുണ്ട്. എന്നാൽ ജീവിതം ഇത്രയധികം അർത്ഥവത്താക്കുന്നത്‌ നാം മറ്റുള്ളവരെ എത്രത്തോളം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാകാം.

ദീപാവലി ആഘോഷം വിവിധ രൂപങ്ങളില്‍

രാജ്യത്ത് ദീപാവലി വിവിധ രൂപങ്ങളിലായിരുന്നു ആഘോഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. തെക്കേ ഇന്ത്യയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ, കുടുംബങ്ങൾ സൂര്യോദയത്തിന് മുമ്പ് എണ്ണതേച്ചു കുളിച്ച്, പുതിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് അതിരാവിലെ തന്നെ ആഘോഷങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. ബംഗാളിൽ അമാവാസി ദിനം കാളീ പൂജയുടെ സമയമായി. ഗുജറാത്തി കുടുംബങ്ങൾ ദീപാവലിക്ക് ശേഷം ഒരു പുതുവർഷത്തെ വരവേറ്റു. വ്യാപാരികൾ സമൃദ്ധമായ ഒരു തുടക്കം പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ അക്കൗണ്ട് പുസ്തകങ്ങൾ തുറന്നു. സമ്പന്നമായ ചില കെട്ടിടങ്ങൾ വൈദ്യുത ബൾബുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ തിളങ്ങിനിൽക്കുമ്പോൾ, പല ഗ്രാമീണ വീടുകളും കുറച്ച് എണ്ണവിളക്കുകളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഈ ഉത്സവം എല്ലാവരുടേതുമായിരുന്നു, എന്നാൽ എല്ലാവരുടെയും സാഹചര്യങ്ങൾ ഒരുപോലെയല്ലായിരുന്നു.

പ്രകാശപൂരിതമായ ഒരു കൊട്ടാരത്തിന് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു കുട്ടി, അവിടെയുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ബൾബുകളിലേക്ക് അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിയിട്ടുണ്ടാകാം. വിദൂരമായ ഒരു ഗ്രാമത്തിലുള്ള മറ്റൊരു കുട്ടി, ഒരുപക്ഷേ മൺവിളക്കിനെ അമൂല്യമായി കരുതിയിട്ടുണ്ടാകാം. രണ്ട് കുട്ടികളും തങ്ങൾ ജനിച്ചുവീണ ലോകം സ്വയം തിരഞ്ഞെടുത്തവരായിരുന്നില്ല. ഒരാൾ സമൃദ്ധി അനുഭവിച്ചപ്പോൾ, മറ്റേയാൾ പരിമിതികളിൽ ജീവിച്ചു. എന്നിട്ടും ഇരുവരും നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നത് ഒരേ വെളിച്ചത്തിലേക്കാണ്. ഒരുപക്ഷേ, ഇവിടെയാണ് അസ്വസ്ഥതയുളവാക്കുന്ന ഒരു ചോദ്യം ഉദിക്കുന്നത്; ഒരാളുടെ ആഘോഷത്തിന്റെ വലുപ്പത്തെ, അവരുടെ സന്തോഷത്തിന്റെ വലുപ്പമായി നമ്മൾ എത്ര തവണ തെറ്റിദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്? മറ്റുള്ളവരുടെ കൈവശമുള്ളവയിലേക്ക് നോക്കി നമ്മുടെ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന് ലഭിച്ചവയെ നാം എത്ര തവണയാണ് മറന്നുപോകുന്നത്?

അവര്‍ സന്തോഷവതിയായിരുന്നോ?

മുത്തശ്ശിയുടെ പതിനൊന്ന് വിളക്കുകൾ മറ്റൊരു ചോദ്യം കൂടി ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. അവര്‍ സന്തോഷവതിയായിരുന്നോ? നമുക്കത് അറിയാൻ കഴിയില്ല. കഷ്ടപ്പാടുകൾ സഹിച്ചു എന്ന കാരണത്താൽ ദാരിദ്ര്യം ഒരിക്കലും മനോഹരമാക്കപ്പെടരുത്. ആവശ്യത്തിന് ഭക്ഷണമോ പണമോ സുരക്ഷയോ ഇല്ലാതിരിക്കുന്നത് ഒരു ആത്മീയ നേട്ടമല്ല. വിഭവശേഷി കുറവായിരുന്നപ്പോൾ ആളുകൾ എടുത്ത ബുദ്ധിമുട്ടേറിയ തീരുമാനങ്ങളുടെ തെളിവായിരുന്നു അവര്‍ എണ്ണ വളരെ സൂക്ഷിച്ച് ഉപയോഗിച്ചത്. എന്നാൽ ആ കഷ്ടപ്പാടുകൾക്കിടയിലും സ്നേഹമുണ്ടായിരുന്നു. അവൾക്ക് തന്റെ കുടുംബം ആഘോഷിക്കണം എന്നുണ്ടായിരുന്നു, അതോടൊപ്പം അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ അവർക്ക് ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയും വേണം. അവളുടെ കൈകൾ എണ്ണ അളക്കുകയായിരുന്നു, എന്നാൽ അവളുടെ മനസ്സ് ഇന്നലെകളെയും നാളെകളെയും ഒരുപോലെ ചേർത്തുപിടിച്ചിരുന്നു.

സ്വന്തം വീടുകളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കൂ

ഇപ്പോൾ നമ്മുടെ സ്വന്തം വീടുകളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ. മുറികളിൽ വെളിച്ചം നിറയ്ക്കുന്ന സ്വിച്ചുകളും, മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ പലഹാരങ്ങൾ നൽകുന്ന കടകളും, വർഷം മുഴുവനും ലഭ്യമാകുന്ന വസ്ത്രങ്ങളും നമുക്കുണ്ട്. ഈ മാറ്റങ്ങൾ നമ്മുടെ പല ജീവിതങ്ങളും കൂടുതൽ എളുപ്പമുള്ളതാക്കിയിട്ടുണ്ട്, അതിനായി നാം നന്ദിയുള്ളവരായിരിക്കണം. എങ്കിലും സൗകര്യം നമ്മെയും നമ്മുടെ പ്രയത്നവുമായുള്ള ബന്ധത്തെ പതുക്കെ മാറ്റിമറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു വസ്തു പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ നമ്മുടെ മുന്നിലെത്തുമ്പോൾ, അതിനു പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ച വ്യക്തിയെ നാം പലപ്പോഴും കാണാതെ പോകുന്നു. ഒരു വിളക്ക് പെട്ടിയിൽ വന്ന് ചേരുന്നു. ഭക്ഷണം നമ്മുടെ വാതിൽക്കൽ എത്തുന്നു. വസ്ത്രങ്ങൾ പൊതികളിൽ വന്ന് ചേരുന്നു. എവിടെയോ, ആരെങ്കിലും ഇപ്പഴും കളിമണ്ണ് മെനയുന്നു, ധാന്യം വളർത്തുന്നു, ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നു അല്ലെങ്കിൽ തുണി തുന്നുന്നു. ആ അധ്വാനം അപ്രത്യക്ഷമായിട്ടില്ല. അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും നമ്മുടെ കാഴ്ചയ്ക്ക് അപ്പുറത്തേക്ക് മാറിപോയിരിക്കുന്നു എന്ന് മാത്രം.

അതുകൊണ്ടായിരിക്കാം പഴയകാല ആഘോഷങ്ങളുടെ ഓർമ്മകൾ ചിലപ്പോൾ നമ്മെ ഇത്രയധികം സ്പർശിക്കുന്നത്. നാം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് നാം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് കഷ്ടപ്പാടുകളെയോ വൈദ്യുതിയില്ലാത്ത ഒരു ലോകത്തെയോ അല്ല. ഓരോ ചെറിയ കാര്യങ്ങൾക്കും വലിയ വിലയുണ്ടായിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അനുഭൂതിയാകാം നാം കൊതിക്കുന്നത്. പുതുതായി വൃത്തിയാക്കിയ വീട്, നാം സ്നേഹിച്ച ആരെങ്കിലും ഉണ്ടാക്കിയ മധുരം, വാതിൽക്കൽ ശ്രദ്ധയോടെ വെച്ച ഒരു വിളക്ക്. എന്നാൽ ഓർമ്മകൾക്ക് അതിന്റേതായ ദൗർബല്യങ്ങളുണ്ട്. ക്ഷീണത്തെക്കാൾ എളുപ്പത്തിൽ അവ ഊഷ്മളതയെ ഓർത്തെടുക്കുന്നു. ഉത്സവം മനോഹരമാക്കിയ ആ മുത്തശ്ശിയും ചിലപ്പോൾ യാതൊരു വിശ്രമവുമില്ലാതെ ദിവസങ്ങളോളം പണിയെടുത്തുകാണാം. അവരെ പൂർണ്ണമായി ആദരിക്കണമെങ്കിൽ, അവരുടെ സ്നേഹവും അധ്വാനവും നാം ഒരുപോലെ ഓർമ്മിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

നമ്മുടെ അടുത്ത ആഘോഷ വേളയിൽ നമുക്ക് പരീക്ഷിച്ചു നോക്കാവുന്ന ചെറിയൊരു കാര്യമുണ്ട്. വിളക്കുകൾ തെളിക്കുന്നതിനോ മധുരപലഹാരങ്ങളുടെ പെട്ടി തുറക്കുന്നതിനോ മുമ്പ്, ആ നിമിഷം സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ കാരണക്കാരായ മൂന്ന് മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക. ഒരാൾ നമ്മുടെ അരികിലിരിക്കുന്നുണ്ടാകാം. മറ്റൊരാൾ ദൂരെ എവിടെയെങ്കിലും ജീവിക്കുന്നുണ്ടാകാം. മൂന്നാമതൊരാൾ ജീവിച്ചിരിപ്പില്ലായിരിക്കാം. നന്ദി പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നമുക്ക് വലിയ പ്രസംഗങ്ങളൊന്നും ചെയ്യേണ്ടതില്ല. അവരെ ഓർക്കുന്നതോ, ആർക്കെങ്കിലും നന്ദി പറയുന്നതോ അല്ലെങ്കിൽ നമുക്കുള്ളതിന്റെ ഒരു ഭാഗം പങ്കിടുന്നതോ പോലും ആഘോഷങ്ങളെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ കാണാൻ നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കിയേക്കാം.

ആ കാലഘട്ടത്തിലെ ജീവിതരീതികളിൽ നിന്നും ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്നും രൂപപ്പെടുത്തിയെടുത്ത, പതിനൊന്ന് വിളക്കുകൾക്ക് മുന്നിലിരിക്കുന്ന ആ മുത്തശ്ശിയുടെ ചിത്രം – അത് സങ്കൽപ്പത്തിലുള്ളതാണെങ്കിലും, അതിന് നൂറ് വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. അവരുടെ പേരോ, അത്തരമൊരു സംഭാഷണം യഥാർത്ഥത്തിൽ നടന്നിട്ടുണ്ടോ എന്നോ നമുക്കറിയില്ല. എന്നാൽ, അവരെപ്പോലെ സമാനമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കേണ്ടി വന്ന അനേകം കുടുംബങ്ങൾ അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ന് നമ്മൾ ഒരു വിളക്ക് കൊളുത്തുമ്പോൾ, നമ്മിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത് നമുക്ക് മുമ്പ് കടന്നുപോയവരുടെ അധ്വാനവും ത്യാഗവും വരുംതലമുറ കുറഞ്ഞ കഷ്ടപ്പാടുകളോടെ ജീവിക്കുമെന്ന അവരുടെ പ്രതീക്ഷയുമാണ്.

തലമുറകൾ തോറും നമ്മുടെ വീടുകൾ കൂടുതൽ വെളിച്ചമുള്ളതായി മാറുമ്പോൾ, ആ വെളിച്ചം സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ കാരണക്കാരായ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങളെയും ത്യാഗങ്ങളെയും കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാൻ നാം പഠിച്ചിട്ടുണ്ടോ?