ഉപഭോക്താവെന്ന നിലയിൽ രാജ്യത്ത് എന്തൊക്കെ നിങ്ങൾക്ക് ആവശ്യപ്പെടാം?

നമ്മുടെ നാട്ടിൽ ഒരാൾ ഓൺലൈനായി ഒരു കിടക്ക ഓർഡർ ചെയ്യുന്നു. അത് കേടുപറ്റിയാണ് നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലെത്തുന്നത്. വിൽപനക്കാരനാകട്ടെ നിങ്ങളുടെ കോളുകൾക്കോ, മെസ്സേജുകൾക്കോ മറുപടി നൽകുന്നില്ല. ചാറ്റ്ബോട്ടിനപ്പുറത്തേക്ക് പരാതിപ്പെടാൻ കമ്പനിയുടെ ആപ്പിൽ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗവുമില്ല. നഷ്ടം സഹിച്ച് ഒതുങ്ങിക്കൂടുകയോ സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് ഈ ബ്രാൻഡിനെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയോ അല്ലാതെ ഇനി ഒന്നും ചെയ്യാനില്ലെന്ന് അയാൾ കരുതുന്നു. എന്നാൽ, കൃത്യമായി ഇത്തരം നിരാശകൾ പരിഹരിക്കാനായി ഇന്ത്യൻ നിയമം ശക്തവും നടപ്പിലാക്കാവുന്നതുമായ ഒരു വഴി ഒരുക്കിവെച്ചിട്ടുണ്ട് എന്ന കാര്യം ഒരുപക്ഷേ അയാൾക്ക് അറിയില്ലായിരിക്കാം.

ഇന്ത്യൻ ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമം

2019-ൽ നിലവിൽ വന്ന ഇന്ത്യൻ ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമം നിങ്ങൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകും. ഇത് ആപ്പുകൾ വഴിയും ഓൺലൈൻ വിപണികൾ വഴിയും ഉപഭോക്താവ് ഒരിക്കലും സന്ദർശിച്ചിട്ടില്ലാത്ത നഗരങ്ങളിലെ വിൽപനക്കാരിൽ നിന്നും സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുന്ന ആധുനിക രീതികളെ മുൻനിർത്തിയാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. സാധാരണക്കാരായ ഉപഭോക്താക്കളെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന നിരവധി മാറ്റങ്ങൾ ഈ പുതിയ നിയമം കൊണ്ടുവരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രായോഗികമായ മാറ്റം ഒരുപക്ഷേ ലളിതമായ ഒന്നായിരിക്കാം. പഴയ നിയമപ്രകാരം, വിൽപനക്കാരൻ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നഗരത്തിലാണ് ഉപഭോക്താവ് സാധാരണയായി പരാതി നൽകേണ്ടിയിരുന്നത്.

2019-ലെ നിയമപ്രകാരം, ഉപഭോക്താവിന് തങ്ങൾ താമസിക്കുന്നിടത്തോ ജോലി ചെയ്യുന്നിടത്തോ ഉള്ള സ്ഥലത്തുനിന്ന് തന്നെ പരാതി ഫയൽ ചെയ്യാം. കേടായ ഒരു മെത്തയ്‌ക്കോ തകരാറുള്ള ഫോണിനോ വേണ്ടിയുള്ള തർക്കങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനങ്ങൾ കടന്ന് യാത്ര ചെയ്യാൻ അധികമാർക്കും സാധിക്കാത്തതിനാൽ, ഉപഭോക്താക്കൾ നേരിട്ടിരുന്ന വലിയൊരു തടസ്സമാണ് ഈ മാറ്റത്തിലൂടെ നീങ്ങിയത്.

ഈ നിയമം മൂന്ന് തലങ്ങളിലുള്ള ഉപഭോക്തൃ കമ്മീഷനുകൾക്ക് രൂപം നൽകി. ക്ലെയിം തുകയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഓരോ കമ്മീഷൻ്റെയും പരിധി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്:

ജില്ലാ ഉപഭോക്തൃ തർക്ക പരിഹാര കമ്മീഷനിൽ 1 കോടി രൂപ വരെയുള്ള ക്ലെയിമുകൾ.

സംസ്ഥാന കമ്മീഷനിൽ 1 കോടി മുതൽ 10 കോടി രൂപ വരെയുള്ള ക്ലെയിമുകൾ.

ദേശീയ കമ്മീഷനിൽ 10 കോടി രൂപയ്ക്ക് മുകളിലുള്ള ക്ലെയിമുകൾ.

തർക്കപരിഹാരത്തിന് അപ്പുറം

തർക്കപരിഹാരത്തിന് അപ്പുറം, മുൻകാല ഉപഭോക്തൃ നിയമങ്ങളിലൊന്നും ഇല്ലാതിരുന്ന സവിശേഷ അധികാരങ്ങളോടെ സെൻട്രൽ കൺസ്യൂമർ പ്രൊട്ടക്ഷൻ അതോറിറ്റി എന്നൊരു പുതിയ റെഗുലേറ്ററി സംവിധാനവും 2019-ലെ നിയമം കൊണ്ടുവന്നു. വ്യക്തിഗത പരാതികൾക്കായി കാത്തിരിക്കാതെ തന്നെ സ്വമേധയാ നടപടിയെടുക്കാനും, അന്യായമായ വ്യാപാര രീതികൾ അന്വേഷിക്കാനും, വിപണിയിലുള്ള ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ തിരിച്ചുവിളിക്കാൻ ഉത്തരവിടാനും, തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന പരസ്യങ്ങൾ നൽകുന്ന കമ്പനികൾക്ക് പിഴ ചുമത്താനും CCPA-ക്ക് അധികാരമുണ്ട്. രാജ്യമൊട്ടാകെയുള്ള തെറ്റായ പരസ്യങ്ങളോ ഒരേ ബാച്ചിൽ വ്യാപകമായി കേടുപാടുകളുള്ള ഉൽപ്പന്നങ്ങളോ ഒരേസമയം ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ ബാധിക്കുമ്പോൾ, ബാധിക്കപ്പെട്ട ഓരോരുത്തരും വ്യക്തിഗത കേസ് ഫയൽ ചെയ്യണമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത് പ്രായോഗികമല്ലാത്തതിനാൽ ഈ സംവിധാനം ഏറെ പ്രധാനമാണ്.

ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ ബാധ്യതയെ ഒരു പ്രത്യേക നിയമപരമായ ആശയമായി ഈ നിയമം ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു. നിർമ്മാണ തകരാറുകൾ, ഡിസൈനിലെ പിഴവുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ മുന്നറിയിപ്പുകളുടെ അഭാവം എന്നിവ കാരണം ഒരു ഉൽപ്പന്നം ഉപഭോക്താവിന് എന്തെങ്കിലും ദോഷം വരുത്തിയാൽ, റീഫണ്ടോ മാറ്റിനൽകലോ മാത്രമല്ല, ഉണ്ടായ നഷ്ടത്തിന് നിർമ്മാതാവിൽ നിന്നും ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ വിൽപനക്കാരനിൽ നിന്നും സേവനദാതാവിൽ നിന്നും നഷ്ടപരിഹാരം ഈടാക്കാൻ ഉപഭോക്താവിന് അവകാശമുണ്ട്.

വക്കീലിൻ്റെ സഹായമില്ലാതെ തന്നെ

കേടായ മെത്ത ലഭിച്ച ആ മനുഷ്യന്റെ കാര്യത്തിൽ ഈ വകുപ്പുകൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുന്നു എന്ന് നോക്കാം: വിൽപനക്കാരന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകാതെ സ്വന്തം നാട്ടിൽ നിന്നുതന്നെ അയാൾക്ക് പരാതി നൽകാം. ഭൂരിഭാഗം സാധാരണ തർക്കങ്ങളെയും പോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ലെയിമും ജില്ലാ കമ്മീഷന്റെ പരിധിയിലാണ് വരുന്നതെങ്കിൽ, വക്കീലിന്റെ സഹായമില്ലാതെ തന്നെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് നടപടിക്രമങ്ങൾ. കൂടാതെ പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള ഇ-ഫയലിംഗ് സൗകര്യം വഴി കോടതിയിലേക്ക് നേരിട്ട് പോകാതെ ഓൺലൈനായിത്തന്നെ നടപടികൾ ആരംഭിക്കാം. ഇനി, അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച തകരാറ് മറ്റനേകം ഉപഭോക്താക്കൾക്കും ഉള്ളതാണെങ്കിൽ, ഓരോരുത്തരും പ്രത്യേകമായി കേസ് കൊടുക്കാതെ തന്നെ CCPA-ക്ക് ഇതിൽ ഇടപെടാനും അന്വേഷിക്കാനും സാധിക്കും.

എല്ലാ ഉപഭോക്തൃ പരാതികളും ഉടനടി അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായി പരിഹരിക്കപ്പെടുമെന്ന് ഇതിനർത്ഥമില്ല. ജുഡീഷ്യൽ സംവിധാനത്തിലെന്നപോലെ ഉപഭോക്തൃ കമ്മീഷനുകളിലും കേസുകൾ കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന അവസ്ഥയുണ്ട്; കൂടാതെ കടലാസിലുള്ള ഒരു നിയമം പൗരന്മാർ അത് പ്രയോഗിക്കാൻ തയ്യാറാകുമ്പോൾ മാത്രമേ പ്രയോജനപ്പെടൂ. ഉപഭോക്താക്കൾക്കിടയിലെ അവബോധമില്ലായ്മയാണ് ഇവിടെ പ്രധാന വെല്ലുവിളി. ഭൂരിഭാഗം ഇന്ത്യൻ ഉപഭോക്താക്കളും ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമം വായിച്ചിട്ടില്ല, CCPA-യെ കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടില്ല, കൂടാതെ കമ്പനിയുടെ കസ്റ്റമർ കെയർ ചാറ്റ്ബോട്ട് പറയുന്നതാണ് അവസാന വാക്ക് എന്ന് തെറ്റായി വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എന്നാൽ അത് ഒരിക്കലും അവസാന വാക്കല്ല. ആ ചാറ്റ്ബോട്ടുകൾ കേവലം ആദ്യത്തെ വാതിൽ മാത്രമാണ്; ഉപഭോക്താക്കൾക്കായി ഇതിലും ശക്തമായ നിരവധി വാതിലുകൾ പിന്നിൽ കാത്തിരിക്കുന്നുണ്ട്.

ഒരു പൗരനെ സംബന്ധിച്ച് നിയമത്തിലെ വകുപ്പുകൾ മുഴുവൻ കാണാപാഠം പഠിക്കേണ്ടതില്ല. മറിച്ച്, അടുത്ത തവണ ഏതെങ്കിലും ഒരു കമ്പനി ന്യായമായ ഒരു പരാതി അവഗണിക്കുകയോ നിഷേധിക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, സാധാരണക്കാരായ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് കൂടുതൽ അധികാരത്തോടും എളുപ്പത്തോടും കൂടി സമീപിക്കാൻ നിയമപരമായ ശക്തമായ സംവിധാനങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട് എന്ന് ഓർമ്മിക്കുക മാത്രമാണ് പ്രധാനം.